انوار اخلاقى، وصاياى پيامبر اعظم به امير المؤمنين - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٢٠٤ - مجلس ٩٢ ثمرات مسواك زدن و اقسام خواب

"يَا عَلِيُّ، النَّوْمُ أَرْبَعَةٌ" چهار صورت خواب داريم يعني انسان مي‌تواند به چهار صورت بخوابد که عملش دست خود ما است:

"نَوْمُ الْأَنْبِيَاءِ عَلَى أَقْفِيَتِهِمْ" خوابي که براي انبيا و پيغمبران علیهما‌السلام است و به صورت اقفيه است. اقفيه يعني به قفا خوابيدن، به طوري که صورتش به طرف آسمان و پاها به طرف قبله باشد. به قول تعبيرات امروز يعني به پشت بخوابد. مي‌فرمايد: انبياء و پيغمبران علیهما‌السلام هميشه به قفا مي‌خوابيدند.

"وَ نَوْمُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى أَيْمَانِهِمْ" مؤمنين وقتي مي‌خوابند به سمت راست مي‌خوابند که خداوند متعال در قرآن به ﴿وَ عَلى‌ جُنُوبِهِمْ﴾١ تعبير کرده است. "جنوب" به معناي "جنب" است که انسان به پهلو بخوابد مُنتها به طرف راست.

"وَ نَوْمُ الْكُفَّارِ وَ الْمُنَافِقِينَ عَلَى أَيْسَارِهِمْ" کفّار و منافقين به سمت چپ مي‌خوابند.

"وَ نَوْمُ الشَّيَاطِينِ عَلَى وُجُوهِهِمْ" خواب شياطين هم به رو است که صورت روي زمين قرار مي‌گيرد. حضرت صلی الله علیه و آله و سلم چهار نوع خواب را در اينجا بيان مي‌کند. حال آيا اين خوابهايي که حضرت صلی الله علیه و آله و سلم بيان کرده اند فقط جنبه معنوي دارد و يا اينکه غير از جنبه معنوي، جنبه مادّي هم دارد؟

گاهي تعبير از کلمه "شيطان" اشاره به ميکروب و کثافت است و آثار مرض ها بر انسان بار مي‌شود. حضرات ائمّه علیهما‌السلام در صدر اسلام براي طبقه عوام روايت را باز نمي کردند بلکه تعبير به شيطان مي‌کردند و روايت را به گونه اي بيان مي‌کردند که اصطلاحات موجود در روايت براي مردم بهتر قابل پذيرش باشد و اگر مي‌خواستند موضوع را بشکافند کار مشکل مي‌شد؛ مثلاً مي‌بينيد امام علیه‌السلام در دستورات وارد شدن به مسجد فرمودند: اوّل با پاي راست وارد شويد و

١ . سوره مبارکه آل عمران، آيه ١٩١