رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ١٢٥ - قاعده

سبيل مساهلت است چون نسبت آهن با شمشير و مس با كوزه، و گاهى هيولى را باسم مادّه خوانند. عنصريّات در هيولى هنبازند يعنى صورتى را فرو مى‌افكنند و صورتى ديگر بر مى‌گيرند. و ليكن هيولاى افلاك مشترك نيست يعنى صورتهاى آنها پايدار است نه تباه مى‌شود و نه دگرگون مى‌گردد. و از اين امّهات چهارگانه مواليد سه‌گانه: معدنيّات و نباتات و جانوران پديد آيد][١][٢] و هر گه كه مزاج ميان ايشان معتدل‌تر باشد نوعى شريفتر قبول كند.

لوح دوم در نفس و اشارتى سبك بقواى نفس‌

قاعده‌

(٢٣) بدان كه حسّ‌[٣] چون بصر درك‌[٤] نكند الّا با علاقه وضعى تا اگر از مقابله زائل شود [ابصار هم زائل شود و][٥] خيال مجرّد گرداند صورت را از علاقه زيرا كه صورت درو حاصل شود با غيبت از محسوس، و ليكن بر تجريد مطلق قادر نشود از عوارض غريب از كيف و وضع.

و عقل مجرّد گرداند و چيزى محسوس را معقول گرداند بى‌جمله عوارض و از جانور صورى بيند مطابق جمله جانوران از كوچك و بزرگ از آن روى كه جانور است، و مورچه و فيل در معنى جانورى هنباز شوند آنگه كه گوئيم كه اگر اين صورت مطلق در جرم بودى لازم آمدى او را وضعى خاصّ و مقدارى خاصّ. و مطابق نشدى ماهيّات‌[٦] مختلف را،

[١] از آغاز علامت در صفحه ١٢٤ س ٢[ تا پايان آن در صفحه ١٢٥ س ٦، از متن فارسى ساقط شده و اين قسمت از متن عربى با رعايت سبك ترجمه و افزوده شده است

[٢] پديد آيد]:

پايان قسمتى كه از متن فارسى ساقط شده و از عربى ترجمه شده است

[٣] حس:-I ) اعلم أن الحس كالبصرA (

[٤] درك: درنگ‌I

[٥] ابصارهم زائل شود و:-I ) اذا زال الشي‌ء عن القابلة زال الابصارA (

[٦] ماهيات: و ماهيات‌I