اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٥٩٨ - «محمد بن قاسم استرآبادی»

١١/٢٩٧-ع.س. در ١٩٥ برگ موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه مدرسه ی مروی تهران» به شماره ٣٣٣ کتابت سده ١١ه-.ق. موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مدرسه ی آخوند همدان» به شماره ٣٤١ موجود است.

٢ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی وزیری یزد» به شماره ٧٦٦ در ٢٦٤ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق. و شماره ٧٦٩ در ٩٦ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق. موجود است.

٢ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی ملک تهران» به شماره ١٨٦ در ١٧١ برگ، کتابت سال ١٢٠٩ه-.ق. و شماره ١/٦٢٠٧ کتابت سال ١١٧٧ه-.ق. موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دانشکدهی الاهیات و معارف اسلامی» به شماره ١٩٥ در ٢١٥ برگ، کتابت سال ١٢٦٠ه-.ق. موجود است.

نسخه های چاپی:

تفسیر امام حسن عسکری (ع) به سال ١٢٦٨ه-.ق. در «تهران» در ٣١٠ صفحه وزیری به صورت سنگی چاپ شد. سال ١٣١٣ه-.ق. تجدید چاپ گردید و سال ١٣١٥ در حاشیه ی تفسیر قمی چاپ شد.

بعدها در «قم»، «بیروت» و «تهران» به صورت چاپ حروفی و جدید چاپ های متعددی به عمل آمد.

این تفسیر را «فخر الدین علی بن حسن زواره ای» در عصر «صفویه» به درخواست «شاه تهماسب صفوی» از عربی به فارسی برگردانده شد. مرحوم «افندی» یک نسخه از آن را در قصبه ی «لنگر» از توابع «تربت جام»، نزد «افراسیاب خان» دیده است.

مرحوم «آقابزرگ» دو ترجمه ی دیگر را معرفی کرده است. یکی را «میرزا ابوالقاسم حسینی ذهبی شیرازی» از علمای سده ی سیزدهم و دومی را «مولا عبدالله بن نجم الدین» متوفای ١٣١١ه-.ق. ترجمه کرده است.

ترجمه ی زواره ای «آثار الاخیار» نام دارد. در «کتابخانه ی مدرسه ی عالی شهید مطهری (سپهسالار)» و «آستان قدس رضوی (ع)»، به برخی نسخه های آن می توان دست یافت.

«مدرس تبریزی» نوزده مورد از ترجمه ها و خلاصه های تفسیر امام حسن عسکری (ع) را برشمرده است.

منابع:

اعیان الشیعه ٢/٤١؛ بهجه الآمال فی شرح زبده المقال ٦/٥٦٠؛ تنقیح المقال٣٠٥؛ جامع الرواه ٢/١٨٤؛ الجامع فی الرجال ٢/٦٦٣؛ جلاءالعیون ٢٧٩؛ خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال٢٥٦؛ الذریعه٢٨٦-٢٨٨ و ٤/٢٥٨ و ١١/١٥٢؛ رجال ابن داوود ٥١٠؛ رجال الانصاری ١١٥، ١٧٠؛ شناخت نامه تفاسیر ٧٥؛ الصراط المستقیم ٨٨؛ طبقات مفسران شیعه ١/٣٢٨؛ فائق المقال ٣٢٣؛ فرائدالاصول ٨٦؛ فهارس بحارالانوار ٢/٩٦، ٩٨؛ قاموس الرجال ٨/٩، ٣٤٣، ٣٤٨؛ مجمع الرجال ٦/٢٥؛ مستدرکات علم رجال الحدیث ٦/٣٩٣ و ٧/٢٩٥ و ٨/٣٦١؛ معجم رجال الحدیث ١٤/٢٩٥ و ١٧/١٥٥؛ معجم رجال الحدیث و ثقاته ٦/٣١٧٥؛ معین النبیه فی رجال من لایحضره الفقیه ١٠٥، ١٤٩؛ المعین علی معجم رجال الحدیث ١/٤٦١ و ٢/٦٦٦؛ منتهی المقال ٥/٣٠٨ و ٦/١٦١، ١٦٤؛ منهج المقال ٣١٥، ٤١٥؛ نخبه المقال ٤٨٧؛ نقد الرجال ٤/٣٠٣؛ وسائل الشیعه ٥٩-٦٠.