اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٥٤٥ - «محمد بن عبدالنبی اخباری استرآبادی»
منابع:
آتشکده ی آذر ٧٥؛ اثر آفرینان ٥/٣؛ احوال و آثار خوش نویسان ٣/٨١٧؛ از سعدی تا جامی ٧٠٨-٧١٨؛ بهارستان ١٢١؛ تاریخ ادبی ایران ٥٤٥؛ تاریخ ادبیات در ایران صفا ٤/٢٣٣-٢٤٤؛ تاریخ ادبیات فارسی ٨٠؛ تاریخ حبیب السیر ٤/١٨؛ تاریخ نظم و نثر در ایران ٢٩٧-٢٩٨؛ تذکره الشعراء ٣٨١؛ تذکره ی حسینی ٢٨١؛ تذکره ی هفت اقلیم ٢/٢٥٩-٢٦٤؛ ترجمه مجالس النفائس ١٠، ١٨٦؛ دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام ٧٦٩؛ دایرهالمعارف تشیع ١٣/٤٠٥-٤٠٦؛ دایرهالمعارف فارسی مصاحب ٢/٢١١٤؛ دویست سخنور نظمی ٥٣١؛ الذریعه ٧/٦٢ و ٩/٨٣٦، ٨٩٦-٨٩٧ و ١٩/١٣٠-١٣١، ١٨١، ٢١٥-٢١٦، ٢٨٣، ٣١٧-٣١٨؛ ریاض الجنه ٩٠٥؛ ریاض العارفین ٢٠٤-٢٠٥؛ ریحانه الادب ٥/١٤، ٣٣٥؛ زندگی نامه شاعران نامی ایران ٢١٧؛ شمع انجمن ٣٩٥؛ تذکره ی صبح گلشن ٣٣٦؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران ٥٣٣؛ فرهنگ سخنوران ٤٧٨؛ فرهنگ نام آوران خراسان ١٧٤؛ قاموس الاعلام ٥/٣٨٠٧-٣٨٠٨؛ الکنی و الالقاب ٣/١٠٠؛ گلزار جاویدان ٣/١١٥١-١١٥٢؛ گنج دانش ٥٢٣؛ لغتنمامه دهخدا (ذیل کاتبی) ٦٠-٦٣؛ مجالس المومنین ٢/٦٥٩-٦٦٣؛ مجالس النفائس ١٠-١١، ١٨٦-١٨٧؛ مجمع الفصحاء، بخش اول از جلد دوم ٢/٩٣؛ مرآه الخیال ٦٥؛ مرآ ه الفصاحه ٥١٣-٥١٥؛ مشاهیر نیشابور شهر قلمدان های مرصع ٢٤٢-٢٥٠؛ مطلع الشمس ١٧٥؛ مناقب هنروران ٥٧؛ منظومه های فارسی ٢٨٤-٢٩١؛ نتایج الافکار ٥٩٦.
«محمد بن عبدالنبی اخباری استرآبادی»
١١٧٨-١٢٣٢ه-.ق.
«جمال الدین ابواحمد محمد بن عبدالنبی بن عبدالصانع اخباری نیشابوری استرآبادی اکبرآبادی هندی»، از احیاگران فرقه ی نوین اخباری و از رهبران بسیار تند آن گروه بود.
او مردی دانشمند، مسلط به ادبیات عربی، متبحر در فقه به شیوه ی اخباری، مسلط بر احادیث شیعی، آشنا بر اصول رجالی، متمحض در کلام جدلی و بسیار سخنور و خوش برخورد توصیف شده است.
گویا نوادگانش، سلسله ی نسب او را به ائمه ی هدی (ع) می رسانند و ادعای سیادت دارند. اما ظاهراً خود میرزا محمد اخباری چنین ادعایی نداشت.
درست است که میرزا محمد اخباری در «اکبرآباد» «هند» دیده به جهان گشوده است، لیکن مسلم است که ریشه ی استرآبادی دارد. گفته می شود پدرش از «استرآباد» به «نیشابور» و از آنجا به «هند» مهاجرت کرد. از این رو میرزا محمد در «هند» زاده شد. به همین جهت او را نیشابوری، استرآبادی، اکبرآبادی و هندی نیز می خوانند.
مشهور است که میرزا محمد اخباری گذشته از تحصیل علوم متداول زمان خود، در علوم غریبه مانند: جفر، رمل، اعداد و طلسمات نیز مهارت داشت.
در برخی منابع، در مجادله و مباحثه بسیار ماهر و در سخاوت و سماحت، یگانه ی روزگار خوانده شده است.
به هر روی، میرزا محمد اخباری، تحصیلات مقدماتی را در «هند» گذراند. آنگاه که به بیست سالگی رسید (١١٩٨ه-.ق.)، همراه زن و فرزند، سرزمین «هند» را به سوی «مکه» ترک گفت. پس از انجام مناسک حج، به عتبات عالیات هجرت کرد و مدتی در «کربلا» و «نجف اشرف» به تحصیل ادامه داد.
او در این دوره، از محضر درس «آقا محمدعلی بهبهانی»، «میرزا مهدی شهرستانی» و «شیخ موسی آل کاشف الغطا بحرینی» استفاده کرد.