راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٦٦ - فضيلت صدقه

شد آن را بگير سپس در پنهانى آن را برگردان.

بر شكر نعمت ترغيب زياد شده، پيامبر (ص) فرموده است: «كسى كه شكر مردم را نگويد خدا را شكر نگفته است».«٥١» و شكر احسان جانشين تلافى آن است تا آن جا كه پيامبر (ص) فرمود: هر كس به شما احسانى كرد به او تلافى كنيد و اگر آن را نتوانيد، از او سپاسگزارى و برايش دعاى خير كنيد تا آن حدّ كه بدانيد كار او را تلافى كرده‌ايد.«٥٢» هنگامى كه مهاجران در شكرگزارى از انصار به پيامبر (ص) عرض كردند:

اى پيامبر خدا! ما قومى بهتر از اينها كه نزدشان فرود آمده‌ايم نديده‌ايم، اموال خود را با ما قسمت كردند به قدرى كه ترسيديم همه ثوابها را آنها برده باشند فرمود:

«چنين نيست، مادام كه از آنها شكرگزارى كنيد و از آنان ستايش و قدردانى به عمل آوريد»«٥٣» يعنى اين كار جبرانى براى عمل آنهاست.

اكنون كه اين مقاصد شناخته شد، بايد دانست كه آنچه از اختلاف نظر ميان مردم در اين باره نقل شده اختلاف نظر در اصل مسأله نيست بلكه اختلاف در حال است.

روشنتر اين كه ما بطور قاطع نمى‌گوييم كه در همه حالات پوشيده داشتن صدقه افضل است يا اظهار آن، بلكه اين امر با اختلاف نيّات مختلف مى‌شود و نيّات با اختلاف احوال و اشخاص مختلف مى‌گردد. از اين رو بايد دارنده اخلاص مراقب نفس خويش باشد تا با رشته غرور به چاه هلاكت نيفتد و به نيرنگ طبع و مكر شيطان فريفته نشود و مكر و فريب در پوشيده داشتن آن بيش از اظهار آن است، هر چند در هر يك از آن دو مداخله دارد.

امّا مكر و فريب شيطان در پوشيده داشتن صدقه به سبب اين است كه طبيعت انسان مايل است جاه و منزلت او پيوسته حفظ شود و قدر او از چشم مردم ساقط نگردد و مردمان به او به ديده حقارت و به دهنده به چشم منعم و احسان كننده ننگرند و اين دردى است كه در نفس نهفته و جايگزين است و شيطان به واسطه آن اغراض زشت‌