راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٤٠ - باب سوم در باره گيرنده صدقه و اسباب استحقاق او و آداب گرفتن آن و بيان اسباب استحقاق
بىمورد است و به كتاب نيازى نيست. و اگر وجود ندارد نياز او موجّه خواهد بود. و بسا ممكن است به مطالعه كتاب احتياج پيدا نكند مگر پس از گذشت مدّتى از اين رو بايد مدّت احتياج خود را معيّن كند. و اقرب اين است كه گفته شود: آنچه را در طول سال بدان احتياج نباشد مورد نياز نيست، زيرا كسى كه از قوت روزانهاش چيزى زياد بيايد دادن فطريّه بر او واجب است و چون حاجت انسان به قوت روزانه اندازهگيرى مىشود نياز او به اثاث خانه و لباس بايد سالانه برآورد گردد، لذا نبايد لباس تابستانى را در زمستان فروخت، و كتاب به جامه و اثاث خانه شبيهتر است و نبايد فروخته شود. گاهى ممكن است از يك كتاب دو نسخه در اختيار داشته باشد كه جز به يكى از آنها نياز نيست اگر بگويد يكى از آنها صحيحتر و ديگرى نيكوتر است و به هر دو احتياج دارم پاسخ اين است كه به نسخه صحيحتر بسنده كند و نيكوتر را بفروشد و خوش خاطرى و آسايش طلبى را رها كند. اگر دو كتاب در اختيار باشد كه يكى از آنها مفصّل و ديگرى مختصر باشد در صورتى كه منظورش استفاده است به نسخهاى كه مفصّل است اكتفا كند، و اگر مقصودش تدريس است به هر دو نسخه نيازمند است، زيرا در هر يك از آنها فايدهاى است كه در ديگرى نيست. امثال اين فروع زياد است و به آنچه ذكر شد منحصر نمىباشد و در دانش فقه نيز از آنها سخن گفته نشده است و چون مسائل مذكور مورد ابتلاى عموم بوده به منظور اعلام رجحان اين نظريّه به ذكر آنها پرداختيم چه پيگيرى و بررسى كامل اين فروع غير ممكن است، زيرا همين احكام در اثاث خانه از حيث مقدار و عدد و نوع آن، همچنين در لباس و در خانه از نظر وسعت و ضيق نيز وارد است و اين امور اندازه معيّنى ندارد، ليكن فقيه در آنها اجتهاد مىكند و مسائل را به آنچه رأى اوست نزديك مىگرداند و در طريق پر خطر شبهات وارد مىشود. امّا پرهيزگار راهى را كه به احتياط نزديكتر است انتخاب مىكند و شكّ را به خاطر يقين رها مىسازد. درجات متوسّط دشوارى كه ميان دو طرف متقابل روشن شكّ و يقين وجود دارد بسيار است و جز از طريق احتياط نمىتوان از آنها رهايى يافت.