كسانى راهزنان كار خيرندي فرمود: «مردى كه نسبت به وى نيكى مى‌شود و او ناسپاسى مى‌كند و همين امر رفيق او را از اين كه در باره ديگرى نيكى كند باز مى‌دارد.»«٥٥» در بخش وظايف گيرنده صدقه به خواست خدا بطور كامل در اين مورد سخن خواهيم گفت.

چهارم- از جمله صفاتى كه بايد در گيرنده صدقه وجود داشته باشد اين است كه عفيف باشد و حاجت خود را پنهان بدارد و زياد اظهار پريشانى و شكايت نكند يا از جمله جوانمردانى باشد كه نعمت و ثروتش از دست رفته ليكن عاداتش باقى مانده و در ظاهرى آراسته زندگى مى‌كند. خداوند متعال فرموده است: يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ من التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً«٥٦» يعنى در سؤال و خواهش اصرار نمى‌ورزند زيرا بر اثر يقين خود غنى و بى‌نياز و به سبب صبر و شكيبايى خويش عزيز و قدرتمندند، به همين ملاحظه بايد در هر كوى و برزن احوال دينداران را پى‌جويى كند، و از حقيقت حال نيكان و اشخاص بظاهر آراسته آگاهى به دست آورد چه ثواب نيكى به آنها چند برابر نيكى به كسانى است كه آشكارا سؤال و درخواست مى‌كنند.

پنجم اين كه صدقه گيرنده عائله‌مند يا به سبب بيمارى و يا اسباب ديگر دست تنگ و گرفتار باشد و معناى قول خداوند كه فرموده است: لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا في سَبِيلِ الله«٥٧» يعنى به سبب عائله‌مندى يا سختى معيشت و يا براى اصلاح دل در راه آخرت درمانده گشته قادر نيستند در زمين به تكاپو برخيزند، زيرا به همين علل پرشكسته و دست بسته‌اند، و پيامبر (ص) عطا را به اندازه عائله مى‌داد.

ششم- اين كه گيرنده صدقه از نزديكان و خويشاوندان باشد، تا هم صدقه و هم صله رحم به شمار آيد و ثوابهايى كه در صله ارحام است بر كسى پوشيده نيست. در دادن صدقه، دوستان و برادران نيكوكار بر آشنايان مقدّمند، همچنان كه خويشاوندان بر

[٥٥] الفقيه صدوق، ص ١٦٢، شماره ١٦ و ١٧؛ کافي، جلد ٤، ص ٣٣.

[٥٦]و ٥٧- بقره / ٢٧٣: ... و از شدّت خويشتنداري افراد ناآگاه آنها را بي‌نياز مي‌پندارند، امّا آنها را از چهره‌هايشان مي‌شناسي و هرگز با اصرار چيزي از مردم نمي‌خواهند. (انفاق شما بويژه) براي نيازمنداني باشد که در راه خدا محصور شده‌اند.