راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٥٤ - باب ششم در مسائل متفرقه

از جمله طرق ديگر براى كسانى كه تهيّه و مراعات آن را به خوبى مى‌دانند و نزديك به حقيقت و واقع مى‌باشد اين است كه در شب به قطب شمالى بنگرد، و تخته‌اى مربّع بطور مستوى بر روى زمين قرار دهد به گونه‌اى كه يكى از اضلاع آن به سمت قطب باشد، چنان كه اگر افتادن سنگى را از قطب بر زمين تصوّر كنى و خطّى را از محلّ سقوط سنگ تا ضلعى كه به سوى قطب است در خيال خود رسم كنى آن خطّ وارد بر ضلع دو زاويه قائمه تشكيل دهد، يعنى بر هيچكدام از اضلاع جانبى مايل نباشد.

سپس عمودى بر تخته به طور مستوى در محلّ علامت (ه) نصب كن كه آن مقابل قطب مى‌باشد و سايه آن در آغاز روز مايل به سمت مغرب در طرف خطّ (الف) خواهد بود سپس پيوسته مايل مايل مى‌شود تا بر خطّ (ب) منطبق مى‌گردد، چنان كه اگر آن را مستقيم امتداد دهى به محلّ سقوط سنگ خواهد رسيد و موازى ضلع شرقى و غربى قرار خواهد گرفت، بدون آن كه مايل به هيچ يك از دو طرف باشد. هنگامى كه ميل سايه به سمت غرب از ميان رفت خورشيد به منتهاى ارتفاع خود رسيده است و چون سايه از خطّى كه بر تخته است به سوى شرق منحرف شود ظهر فرا رسيده است. اين تغييرات به تحقيق در وقتى كه آن در علم خداوند نزديك ظهر است به وسيله حسّ ادراك مى‌شود.

مى‌گويم: راههاى ديگرى نيز براى شناختن و وقت ظهر وجود دارد كه برخى از آنها روشنتر و آسانتر از راهى است كه غزّالى ذكر كرده است، و ما پاره‌اى از آنها را در كتاب خود المعتصم بيان كرده‌ايم.

مسألة: در دخول وقت با امكان تحصيل يقين اعتماد بر ظنّ جايز نيست،

و در صورت عدم امكان تحصيل يقين، اعتماد بر قرائن و امارات جايز است، ليكن اگر معلوم شود ظنّ او نادرست بوده بنابر اصحّ بايد نماز را اعاده كند. گفته شده است: اگر در حالى كه مشغول نماز است وقت داخل شود هر چند پيش از سلام باشد نماز اعاده نمى‌شود، و اكثر فقها بر اين رأيند و هر كسى ركعتى از آخر وقت را درك كند مانند آن است كه تمام نماز را در وقت خوانده است. اگر پيش از غروب يا پيش از نيمه شب به مقدار پنج‌