يكى حفظ خويش از مشابهت با آفتاب پرستان، دوّم احتراز از انتشار شيطانها چه پيامبر خدا (ص) فرموده است: «خورشيد به همراه شاخ شيطان طلوع مى‌كند، در حال طلوع مقارن با آن، و در حال ارتفاع مفارق از آن، در حال استوا مقارن با آن، و به هنگام ظهر مفارق از آن، چون ميل به غروب مى‌كند مقارن با آن و هنگامى كه غروب كند از او جدا مى‌شود.»«٨» در اين اوقات نماز نهى شده و علّت آن را بدين گونه بيان فرموده است. سوّم آن كه سالكان راه آخرت پيوسته و در همه اوقات بر نماز مداومت مى‌كنند، و مواظبت بر يك نوع عبادت موجب خستگى و ملال مى‌شود و چون در اوقاتى از آن منع شود نشاط افزايش يابد و انگيزه‌ها برانگيخته شود، و انسان بر چيزى كه از آن منع شده حريص است، و نهى از نماز در اين اوقات سبب افزايش حرص و پديد آمدن حالت انتظار براى انقضاى اين مدّت است. اوقات مذكور به تسبيح و استغفار اختصاص يافته تا از مداومت در نماز ملال پديد نيايد، و با انتقال از عبادتى به عبادتى ديگر تفرّجى حاصل شود، چه در هر تحوّل و تجددّى لذّت و نشاطى است، و مداومت و استمرار بر يك كار مايه خستگى و ملال است از اين رو نماز سجود يا ركوع يا قيام تنها نيست بلكه عبادات از اعمال مختلف و اذكار متنوّع ترتيب يافته است تا دل به هنگام انتقال از عبادتى به عبادتى ديگر لذّت تازه‌اى احساس كند، و چنانچه بر يك چيز مداومت كند بزودى دچار ملال و افسردگى مى‌شود. اين امور در نهى از نماز در اوقاتى كه مكروه مى‌باشد بسيار مهمّ است. البتّه اسرار ديگرى نيز در آن است كه بشر نمى‌تواند بر آنها آگاهى يابد، و خداوند و پيامبرش به آنها داناترند. اين مسائل مهمّ نبايد ترك شود، مگر آن كه اسبابى كه از نظر شرع اهميّت دارد پيشامد كند، مانند قضاى نمازهاى واجب، نماز استسقاء، نماز خسوف، نماز تحيّت مسجد، امّا با سببى ضعيف نبايد با مقاصد نهى برخورد كرد.

مى‌گويم: از طريق خاصّه در كافى به سند صحيح از امام باقر (ع) روايت است: «در هر ساعتى مى‌توانى بر جنازه نماز بگزارى زيرا آن نماز داراى ركوع و سجود نيست، و

[٨] سنن نسائي، ج ١، ص ٢٧٥.