در تفسير آيه: يا يَحْيى‌ خُذِ الْكِتابَ بِقُوَّةٍ«٢» گفته شده است: يعنى با جديّت و كوشش كتاب را بگير، و گرفتن آن با سعى و جديّت به اين معناست كه هنگام قرائت خود را از غير آن تهى و تمام فكر خود را متوجّه آن سازد. به يكى از بزرگان گفتند: آيا هنگامى كه قرآن مى‌خوانى با خودت حديث نفس مى‌كنىي پاسخ داد: چه چيزى مى‌تواند از قرآن نزد من محبوبتر باشد تا در باره آن با خود سخن بگويمي برخى از پيشينيان چنانچه سوره‌اى از قرآن را مى‌خواندند كه در حال خواندن آن از تمركز حوّاس برخوردار نبودند آن را اعاده مى‌كردند، و اين حالت از تعظيم قارى ناشى مى‌شود، زيرا كسى كه كلامى را بزرگ بشمارد چون آن را بخواند بدان شاد مى‌شود و با آن انس مى‌گيرد و از آن غافل نمى‌شود و در قرآن چيزهايى است كه اگر خواننده شايستگى داشته باشد دلش بدانها انس مى‌گيرد، و در اين صورت چگونه ممكن است انديشه‌اش متوجّه چيزى غير از آن شود، چه او در صحنه قرآن در حال سير و گردش است، و آن كه در حال گردش و تماشاست به چيزى غير از آن فكر نمى‌كند، گفته‌اند: در قرآن ميدانها، باغها، ايوان سراها، عروسها، ديباها، مرغزارها و كاروانسراهاست، سوره‌هايى كه با الم آغاز مى‌شوند ميادين قرآنند، و سوره‌هايى كه با الر شروع مى‌شوند باغهاى آن و سوره‌هاى حامدات ايوان سراها و مسبّحات عروسها و حاميمات ديباها و سوره‌هاى كوتاه مرغزارهاى آن و آنچه غير از اينهاست كاروانسراهاى آن است هنگامى كه تلاوت كننده وارد ميدانها شود، هر گاه از ميوه باغها بچيند. به ايوان سراها درآيد، عروسان را ببيند، ديبا بپوشد، در مرغزارها به گردش درآيد و در غرفه‌هاى كاروانسراها سكنا گزيند در اينها مستغرق، و از هر چه غير از آنهاست منصرف مى‌شود، دلش از قرآن دور نمى‌شود و فكرش پريشان نمى‌گردد.

٤- ديگر تدبّر است‌

و آن غير از حضور قلب است چه كسى كه حضور قلب دارد ممكن است در غير قرآن نينديشد ليكن بر شنيدن آن از سوى خود بسنده كند و در اين‌

[٢] مريم / ١٢: اي يحيي کتاب خدا را با قوّت بگير.