راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٢٥ - باب دوّم در اداى زكات و شرايط و آداب ظاهرى و باطنى آن

خالص باشد و توقّع دعا از فقير نداشتند، چه آن نوعى تلافى است و در برابر دعاى او دعا مى‌كردند.

مى‌گويم: آنچه از طريقه اهل بيت (ع) معلوم مى‌شود خلاف اين است. روايت شده امام زين العابدين (ع) به خادم خود مى‌فرمود: «كمى دست نگهدار تا دعا كند زيرا دعاى درخواست كننده از فقير ردّ نمى‌شود.» همچنين به خادم دستور مى‌داد: «چون چيزى به فقير مى‌دهى از او بخواه تا دعاى خير كند» و نيز از امام باقر (ع) يا امام صادق (ع) روايت است: «هنگامى كه به آنها چيزى مى‌دهيد به آنها ياد دهيد دعا كنند، زيرا دعاى آنها در باره شما به اجابت مى‌رسد ليكن در باره خودشان اجابت نمى‌شود.»«٤٣»

غزّالى مى‌گويد: ارباب معرفت قلوب خود را بدين گونه درمان مى‌كردند، و در ظاهر براى معالجه دل درمانى جز كارهايى كه گوياى تواضع و فروتنى و قبول منّت باشد وجود ندارد و در باطن همان شناختهايى است كه ما آنها را بيان كرديم و آن از راه عمل بود و اين از راه علم است و دل جز به معجونى از علم و عمل درمان نمى‌شود. اين شرايط در زكات به منزله خشوع در نماز است. اين خشوع بنابر قول پيامبر اكرم (ص) كه فرموده است: «آدمى را از نمازش بهره‌اى نيست جز آنچه از آن درك كرده است»، ثابت مى‌باشد، و شرايط مذكور نيز بنابر گفتار آن حضرت كه: «خداوند صدقه منّت گذار را نمى‌پذيرد»، و قول خداوند متعال كه: لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‌ محقّق است. امّا فتواى فقيه كه عمل چنان كه بايد واقع شده، و بدون اين شرط برائت ذمّه حاصل است داستان ديگرى است كه ما در كتاب نماز به معناى آن اشاره كرده‌ايم.

ششمين وظيفه: عطاى خود را اندك شمارد،

زيرا اگر بزرگ پندارد آن را پسنديده و خودپسندى از مهلكات و باطل كننده اعمال است خداوند متعال فرموده است: وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ‌