راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٧ - باب چهارم در امامت و اقتدا
بدان سبب امام قرار داده شده تا از او پيروى كنند، چون او به ركوع رود آنها ركوع كنند و هنگامى كه به سجده رود آنها هم سجده كنند.»«٣٧»
شيخ صدوق گفته است: برخى از مأمومين نمازشان باطل است آنها كسانى هستند كه در ركوع و سجود و سر برداشتن از سجده بر امام پيشى مىگيرند. بعضى از آنها تنها ثواب يك نماز عايدشان مىشود و آنان كسانى هستند كه افعال نماز را مقارن با امام انجام مىدهند. دستهاى از آنها كه در همه چيز از امام متابعت مىكنند ثواب بيست و چهار ركعت به آنها داده مىشود، آنان كسانى هستند كه پس از رفتن امام به ركوع، ركوع مىكنند، و پس از او به سجده مىروند، و پس از او سر از سجده برمىدارند.«٣٨»
غزّالى مىگويد: شايسته نيست مأموم مقارن با امام ركوع و سجود كند، بلكه بايد در افعال متأخّر از او باشد، و هنگامى به سجود رو آورد كه پيشانى امام به موضع سجده رسيده باشد، صحابه همينگونه به پيامبر خدا (ص) اقتدا مىكردند. همچنين زمانى براى ركوع خم شود كه امام كاملا به حدّ ركوع رسيده باشد. گفتهاند: مردمى كه از نماز فارغ مىشوند سه گونهاند: بعضى نمازشان برابر با بيست و پنج نماز است و آنها كسانى هستند كه تكبيرات و ركوع را پس از ركوع امام به جا آوردهاند. گروهى تنها به ثواب يك نماز رسيدهاند اينها آنانى هستند كه افعال نماز را مقارن با امام انجام دادهاند و دستهاى بدون نماز از محل خارج مىشوند و اينها كسانى هستند كه در افعال بر امام پيشى گرفتهاند.
در اين امر اختلاف است كه آيا هنگامى كه امام در حال ركوع است بايد منتظر بماند تا كسانى كه وارد مسجد مىشوند به نماز او بپيوندند و ثواب جماعت و فضيلت همين ركعت را درك كنندي شايد اين انتظار، اگر با اخلاص همراه باشد، و براى مأمومين حاضر تفاوتى ايجاد نكند اشكالى نداشته باشد، زيرا مراعات حقّ آنان در ترك طولانى كردن ركوع است.
مىگويم: جابر جعفى از ابى جعفر امام باقر (ع) در باره همين مسأله پرسيد، امام
[٣٧] المصابيح بغوي، ج ١، ص ٧٧ به طور مبسوطتر، سنن ابن ماجه، شماره ١٢٣٨.
[٣٨]- بحار، ج ١٨، ص ٦٢٧.