راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٢١ - باب دوّم در اداى زكات و شرايط و آداب ظاهرى و باطنى آن

لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‌«٣٩» در باره حقيقت منّت و ايذاء اختلاف است.

گفته‌اند: منّت اين است كه از صدقه خود ياد كند، و ايذاء اين است كه آن را اظهار كند. و نيز گفته شده: منّت آن است كه گيرنده را در برابر عطاى خود به كار گيرد، و ايذاء آن است كه او را به سبب فقرى كه دارد سرزنش كند. و نيز گفته‌اند: منّت اين است كه به خاطر عطاى خود بر او تكبّر كند و ايذاء آن كه او را مأيوس سازد و يا از اين كه سؤال مى‌كند وى را مورد نكوهش قرار دهد. پيامبر (ص) فرموده است: «خداوند صدقه منّت گذار را نمى‌پذيرد.» از نظر من منّت داراى ريشه و منشاء است و آن از احوال دل و صفات آن است و افعالى كه بر زبان و جوارح ظاهر مى‌شود فروع و شاخه‌هاى آن مى‌باشد. اصل آن اين است كه شخص عطا كننده خود را احسان كننده و نعمت دهنده به فقير مى‌بيند در حالى كه حقّ آن است كه فقير را احسان كننده به خود بشناسد، زيرا حقّى را كه خداوند براى خود مقرّر داشته از وى قبول كرده و باعث تزكيه و نجات او از آتش دوزخ شده است و اگر فقير آن را نمى‌پذيرفت وى همواره در گرو آن بود. پس سزاوار اين است كه طوق منّت فقير را برگردن خود احساس كند چه وى در گرفتن اين حقّ دستش را نايب خداوند قرار داده است. پيامبر خدا (ص) فرموده است: «صدقه پيش از آن كه به دست فقير برسد در دست خداوند قرار مى‌گيرد.»«٤٠» پس عطا كننده بايد به يقين بداند كه او صدقه را به خداوند تسليم مى‌كند و پس از تحويل آن به حقّ تعالى فقير روزيش را از او اخذ ميكند. اگر عطا كننده بدهكار كسى باشد و طلبكار بنده يا خدمتكار تحت تكفّل خود را به وى حواله دهد چنانچه او معتقد شود كه وى را بر خدمتكار منّتى است از سفاهت و نادانى او خواهد بود، چه او تنها وامى را ادا كرده كه در برابر خريدن چيزى كه محبوب او بوده بر عهده داشته است. بنابر اين او كه براى خود كار كرده چرا بر ديگرى منّت گذارد.