شنيدم آن حضرت مى‌فرمود: «هر گاه گروهى در روستايى باشند كه در آن جا نماز جمعه را چهار ركعت مى‌خوانند، اگر كسى در ميان آنها باشد كه بتواند، خطبه بخواند در صورتى كه پنج نفر باشند به جماعت بخوانند و دو ركعت (از اين چهار ركعت) به جاى دو خطبه قرار داده شده است.»«٢٨»

اخبار در اين مورد بسيار است. كسانى كه خداوند نماز جمعه را از آنان ساقط كرده است هر زمان در محلّ انعقاد نماز حضور پيدا كنند شركت در نماز بر آنان جز بر نابالغ و زن واجب مى‌شود و به استثناى مسافر و برده بقيّه جزء حاضران براى نماز به حساب مى‌آيند، زيرا آنچه از اين افراد ساقط بوده سعى در پيوستن به صفوف نماز جمعه است.

از اين رو كسى كه در دو فرسخى اقامت دارد چنانچه در محلّ نماز حضور يابد وجوب نماز بر او قطعى است. از برخى اخبار استفاده مى‌شود كه زنان هم اگر نماز جمعه را به جا آورند نماز ظهر از آنها ساقط است.

واجب است هر دو خطبه مقدّم بر نماز ايراد شود، و امام در حال ايراد خطبه با طهارت و ايستاده بوده، و هر يك از خطبه‌ها مشتمل باشد بر حمد و سپاس خداوند و درود بر پيامبر (ص) و وعظ و اندرز، و در خطبه نخست يكى از سوره‌هاى قرآن و در خطبه دوّم دعا خوانده شود.

گفته شده است كه خواندن قرآن و دعا در خطبه‌ها مستحبّ است، و نيز قرائت آيه‌اى از قرآن در خطبه دوّم استحباب دارد. ليكن سزاوارتر اين است كه به آنچه مأثور است عمل شود و نيز در اين كه آيا خطبه‌ها به عربى خوانده شود، و در هنگام خواندن آنها صدا بلند گردد بطورى كه همه حاضران بشنوند و با نشستنى كوتاه ميان دو خطبه فاصله داده شود، و گوش دادن به خطبه‌ها و ترك سخن گفتن در اثناى ايراد آنها واجب است يا مستحبّ، در همه اين موارد اختلاف است. امّا به هنگام ايراد خطبه روبروى قبله بودن، سلام كردن بر مأمومين در آغاز بالا رفتن بر منبر، پاسخ دادن مأمومين به سلام امام، نشستن تا اذان‌گو از گفتن اذان فارغ شود، در زمستان و تابستان با عمامه بودن، پوشيدن‌

[٢٨] تهذيب، ج ١، ص ٣٢١؛ استبصار، ج ١، ص ٤٢٠.