«٣٣». خداوند در اين آيه نيز چهار شرط ذكر كرده و هر كجا شرايط به اختصار بيان شده شرط جامعى قرار داده و فرموده است: إِنَّ رَحْمَتَ الله قَرِيبٌ من الْمُحْسِنِينَ«٣٤»، و احسان جامع همه اين شرطهاست. همچنين كسى كه قرآن را از آغاز تا پايان بررسى كند همين معنا را درك مى‌كند و هر كس اين را بفهمد سزاوار است محزون و از خداوند بيمناك باشد. از اين رو گفته‌اند: به خدا سوگند امروز هر بنده‌اى قرآن را تلاوت كند در حالى كه به آن ايمان داشته باشد بايد اندوهش بسيار، شاديش كم، گريه‌اش زياد، خنده‌اش اندك، تلاش او فراوان و آسايش او ناچيز باشد. وهيب بن ورد گفته است: ما در اين احاديث و مواعظ نگريستيم هيچ چيزى را نيافتيم كه بيدار كننده‌تر و حزن‌انگيزتر از تلاوت قرآن و تدبّر در آن باشد. تأثّر بنده به سبب تلاوت قرآن زمانى است كه متصّف به صفت آيه‌اى شود كه آن را مى‌خواند، به هنگام خواندن آيه تهديد و وعيد و آيات آمرزش مشروط از ترس چنان زار و نزار گردد كه گويى مرگ او فرا رسيده و چون آياتى را كه مشعر بر وسعت رحمت پروردگار و وعده آمرزش و مغفرت است بخواند چنان شاد شود كه گويى از خوشحالى به پرواز درآمده است و به هنگام تلاوت اسماء و صفات بارى تعالى در برابر جلال و عظمت او سر فرود آورد، و آنگاه كه قرآن از كافران و نسبتهاى نارواى آنها به خداوند مانند داشتن زن و فرزند، ياد مى‌كند آواز خود را پست كند و از كثرت شرم ناشى از قبح گفتار آنها دلش شكسته شود، و در آن جا كه قرآن بهشت را توصيف مى‌كند شوق او برانگيخته شود، و در جايى كه دوزخ را شرح مى‌دهد از ترس بدنش بلرزد، چنان كه پيامبر خدا (ص) به ابن مسعود فرمود: «بر من بخوان.» ابن مسعود گفته است: من سوره نساء را آغاز كردم، چون به آيه:

فَكَيْفَ إِذا جِئْنا من كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى‌ هؤُلاءِ شَهِيداً«٣٥» رسيدم ديدم‌

[٣٣] عصر / ٤٠٢: به عصر سوگند انسانها همه در زيانند مگر کساني که ايمان آورده و اعمال شايسته انجام داده‌اند و يکديگر را به حق سفارش کرده و به شکيبايي و استقامت توصيه کرده‌اند.

[٣٤]- اعراف / ٥٦: چه رحمت خداوند به نيکوکاران نزديک است.

[٣٥]- نساء / ٤٠: حال آنها چگونه است در آن روز که براي هر امّتي گواهي بر اعمالشان مي‌طلبيم و تو را