راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٣٦ - باب سوم در باره گيرنده صدقه و اسباب استحقاق او و آداب گرفتن آن و بيان اسباب استحقاق

نمى‌شوند. اگر فقير به تكدّى و سؤال عادت كند ليكن آن را كسب خود قرار ندهد از صدق عنوان فقير خارج نمى‌شود به خلاف اين كه اگر قادر بر كسب باشد كه در اين صورت او را نمى‌توان فقير دانست. اگر با تهيّه وسيله‌اى مى‌تواند قدرت بر كسب پيدا كند همچنان فقير است و رواست كه آن وسيله را براى او بخرند، و اگر قادر بر كسبى است كه در خور شؤون او و امثال او نيست نيز فقير شناخته مى‌شود و نيز اگر فقيه است و داشتن كسب او را از اشتغال به فقه باز مى‌دارد نيز فقير خواهد بود، و قدرت او بر كسب معتبر نيست. اگر عابد است و كسب او را از وظايف عبادت و اوراد اوقات باز مى‌دارد بايد به كسب بپردازد، چه كسب نسبت به عبادت اولويّت دارد. پيامبر (ص) فرموده است: «طلب حلال پس از اداى واجب واجب است.»«٤» اگر با هزينه پدرش يا كسى كه نفقه‌اش بر او واجب است زندگيش تأمين است فقير نيست، چه اين وضع آسانتر از كسب است.

مى‌گويم: مگر آن كه انفاق كننده او را در فراخى و آسايش قرار ندهد. چنان كه اصحاب ما به روايت صحيح از امام كاظم (ع) نقل مى‌كنند كه از آن حضرت در باره مردى پرسش شد كه پدر يا عمو يا برادرش هزينه او را بر عهده دارند آيا در صورتى كه آنان او را در رفاه زندگى قرار ندهند و تمام احتياجات او را تأمين نكنند مى‌تواند زكات بگيرد و توسعه‌اى در زندگى خود بدهدي امام (ع) فرمود: اشكالى ندارد«٥». در اين مورد قول ديگرى نيز گفته شده است.

بايد دانست كه آنچه را غزّالى در تفسير فقير گفته و آنچه را در سطور آينده در توضيح مسكين مى‌گويد مشعر بر اين است كه فقير از مسكين بدحالتر است و اين يكى از دو قولى است كه در اين باره گفته شده. قول ديگر اين است كه امر برعكس مى‌باشد و شايد همين قول درست‌تر باشد، زيرا اصحاب ما به روايت صحيح از امام صادق (ع) نقل كرده‌اند كه فرموده است: «فقير كسى است كه سؤال نمى‌كند، و مسكين از او