راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٣٨ - باب سوم در باره گيرنده صدقه و اسباب استحقاق او و آداب گرفتن آن و بيان اسباب استحقاق

حيث خوراك و پوشاك و ديگر احتياجات بدون هيچ اسراف كفايت نكند زكات بر او حلال است، و اگر كفايت كند نه.»«٨»

از امام صادق (ع) به سند صحيح روايت شده است از آن حضرت در باره مردى كه داراى خانه يا خدمتكار و يا برده‌اى بود سؤال شد كه آيا مى‌تواند زكات قبول كندي

فرمود: «آرى خانه و خدمتكار دارايى نيست»«٩» و اين تعليل در معنا مشعر است بر اين كه مقدار مساوى با خانه و خدمتكار از دارايى مستثناست.

در حديث موثّق از امام صادق (ع) روايت شده كه فرموده است: «گاهى زكات براى دارنده هفتصد درهم حلال و بردارنده پنجاه درهم حرام است. به آن حضرت عرض شد: اين چگونه ممكن استي فرمود: اگر دارنده هفتصد درهم عائله زيادى داشته باشد، بطورى كه اگر درهمها را ميان آنها تقسيم كند او را كافى نيست مى‌تواند خود را از گرفتن زكات معاف و آن را براى عائله‌اش اخذ كند. امّا دارنده پنجاه درهم اگر مجرّد و داراى حرفه‌اى باشد و آنچه از درآمد آن به دست او مى‌رسد انشاء الله براى او كافى است در اين صورت گرفتن زكات بر او حرام است.»«١٠»

همچنين اخبار ديگرى در اين مورد در دست مى‌باشد كه مؤيّد رأى شيخ طوسى در مبسوط است، در آن جا كه «ألا حسن حالا» را به دو صنف فقير و مسكين تفسير كرده بدين گونه كه فقير كسى است كه قادر نيست هزينه خود و عائله‌اش را بطور دائم و مطابق معمول از طريق سود مالى يا ملكى يا صنعتى تأمين كند، و قول مشهور بويژه ميان متأخّرين اين است كه او كسى است كه مخارج سال خود و عائله‌اش را در اختيار ندارد و نيز گفته شده او كسى است كه مالك نصابى كه در حدّ آن زكات عين يا اداى قيمت آن واجب مى‌شود نباشد.

در باره قول مشهور به روايت موثّقى كه از امام صادق (ع) نقل شده استدلال‌