راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٣٢ - ٦- ترك موانع فهم

پرتو آن بشناسد، و با اعتماد به خداوند از بندگانش بى‌نياز شود.

٦- ترك موانع فهم:

بيشتر مردم از درك معانى قرآن به سبب موانع و حجابهايى كه شيطان در دلهاى آنان به وجود آورده محرومند و عجايب اسرار قرآن براى آنها پوشيده مانده است. پيامبر خدا (ص) فرموده است: «اگر نه اين است كه شياطين برگرد دلهاى فرزندان آدم مى‌گردند مى‌توانستند ملكوت آسمانها را نظاره كنند.»«١٧» معانى قرآن نيز از جمله ملكوت است و نيز هر چه به حواس درنمى‌آيد و جز به نور بصيرت درك نمى‌شود از ملكوت مى‌باشد حجابهاى فهم چهار چيز است:

اوّل- در تلاوت قرآن همه فكر او متوجّه اداى حروف از مخارج آنها باشد و متولّى حفظ اينها شيطانى است كه بر قاريان قرآن گمارده شده تا آنها را از توجّه به معانى كلام خداوند باز دارد از اين رو پيوسته آنها را به تكرار و اعاده حروف وا مى‌دارد و به آنها وانمود مى‌كند كه حروف را از مخرج ادا نكرده‌اند و كسى كه همه فكرش متوجّه مخارج حروف باشد چگونه ممكن است معانى بر او كشف شود و آن كه فريفته اين نيرنگ است بزرگ‌ترين ملعبه شيطان و مورد مسخره و استهزاى اوست.

دوّم- پيرو مذهبى باشد كه آن را به تقليد شنيده و بر جمود به آن اكتفا كرده و تعصّب نسبت به آنچه شنيده در نفس او راسخ گشته است، بى‌آن كه از راه بصيرت و مشاهده به معتقدات خود رسيده باشد. چنين شخصى در قيد و بند اعتقادات خويش است و نمى‌تواند از حدود آنها تجاوز كند و ممكن نيست چيزى جز همين معتقدات به دل او خطور كند و نظرش پيوسته متوقّف بر مسموعاتش مى‌باشد. اگر از دور برقى بدرخشد و معنايى مخالف آنچه شنيده بر او ظاهر شود شيطان تقليد بر او حمله مى‌آورد و مى‌گويد: چگونه اين انديشه به ذهن تو راه يافته در حالى كه آن خلاف عقيده پدران تو است در نتيجه آنچه را به ذهنش رسيده از نيرنگهاى شيطان تلقّى مى‌كند و از آن دورى مى‌جويد و از نظاير آن اجتناب مى‌كند. به همين مناسبت صوفيان گفته‌اند: علم حجاب‌