به آن معنا نيست كه در آينده هلاك خواهند شد، بلكه اگر آنها را قائم به ذات خود بدانى هم اكنون نابودند مگر اين كه آنها را قائم به امر حقّ و باقى به قدرت او بدانى و وجود آنها را تبعى و استقلال وجود را براى غير او بطلان محض بشناسى، و اين امر يكى از اصول علم مكاشفه است از اين رو شايسته است هنگامى كه تلاوت كننده قرآن آيات:

أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ، و أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ، و أَ فَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ، و أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ.«١١» را مى‌خواند نظرش را در آب، آتش، كشت و منّى محدود نكند بلكه در منّى تأمّل كند كه نطفه‌اى است با اجزاى متشابه و بنگرد كه چگونه به گوشت، استخوان، رگ و پى منقسم شده و شكلهاى مختلف پذيرفته است مانند سر، دست، پا، كبد، دل و جز اينها و پس از آن در صفات خوبى كه از آن به ظهور مى‌رسد دقّت كند مانند شنوايى، بينايى، عقل و غير آنها و همچنين به خوبهاى بدى كه از آن به وجود مى‌آيد بينديشد مانند خشم، شهوت، كفر و جهل و تكذيب و مجادله، چنان كه خداوند فرموده است: أَ وَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ من نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ.«١٢» و بايد در اين عجايب تأمّل كند تا به چيزى كه از اينها شگفت‌انگيزتر است برسد و آن صفتى است كه همه اين شگفتيها از آن به ظهور مى‌رسد، و بايد همواره به صنعت بنگرد تا صانع را از خلال آن ببيند.

در مورد حالات پيامبران (ع) چون بشنود كه چگونه آنان را تكذيب و برخى از آنان را آزار كردند و كشتند صفت بى‌نيازى خداوند را از پيامبران و آفريدگان درك كند و بداند كه اگر همه را نابود گرداند در سلطنت و قدرت او خللى وارد نمى‌شود، و هنگامى كه بشنود خداوند در آخر كار به آنها نصرت خواهد داد قدرت و اراده او را در يارى حقّ بشناسد.

[١١] واقعه / ٦٣، ٦٨، ٧١، ٥٨ به ترتيب: آيا هيچ درباره آنچه کشت مي‌کنيد انديشيده‌ايد، آيا به آبي که مي‌نوشيد فکر کرده‌ايد، آيا درباره آتشي که مي‌افروزيد انديشه کرده‌ايد. آيا از نطفه‌اي که در رحم مي‌ريزيد آگاهيدي

[١٢]- يس / ٧٧: آيا انسان نديد (نمي‌داند) که ما او را از نطفه‌اي بي‌ارزش آفريديم و او به مخاصمه آشکار برخاست.