ركعت نماز ادراك وقت كند بر او واجب است هر دو نماز فريضه (مغرب و عشا را) به جا آورد. همچنين بنابر رأى شيخ صدوق كسى كه به اندازه چهار ركعت پيش از نيمه شب وقت را درك كرده همين تكليف متوجّه اوست. هر گاه از ابتدا به نماز عصر يا عشاء مشغول شود اگر در حال اشتغال به نماز متذكّر شود بايد نيّت خود را عدول دهد و اگر پس از فراغ به ياد او آيد چنانچه نماز او در وقت مختصّ به اوّلى واقع نشده صحيح خواهد بود، و بنا بر قول شيخ صدوق نماز او مطلقا درست است.

مسألة: پس از دخول وقت نماز واجب، گزاردن نماز نافله كراهت دارد،

جز نوافل يوميّه در اوقات مخصوص آنها چنان كه ذكر خواهد شد، و اكثر علماء آن را حرام دانسته‌اند. كسى كه نماز واجب بر ذمّه دارد نافله خواندن او نيز همين حكم را دارد، و ابتدا كردن به نافله پس از نماز صبح تا طلوع آفتاب و عصر تا غروب نيز كراهت دارد.

همچنين هنگام بالا آمدن خورشيد جز در روز جمعه مكروه است، ليكن نوافلى كه داراى علل و اسبابند، مانند طواف، زيارت، تحيّت مسجد و استسقاء اداى آنها در اوقات مذكور اشكالى ندارد چنان كه مشهور است. در روايات قيد ابتدا و نافله نيست بلكه مطلق نماز ذكر شده است، بلى در خبر صحيح از امام باقر (ع) روايت شده كه فرموده است: «چهار نمازند كه انسان مى‌تواند در هر ساعتى آنها را بگزارد: نمازى است كه از تو فوت شده و هر زمان به يادت آمد آن را ادا مى‌كنى، دو ركعت نماز طواف واجب، نماز كسوف و ديگر نماز ميّت مى‌باشد. اين نمازها را انسان در همه ساعات مى‌تواند به جا آورد.»«٦»

در حديث صحيح از امام صادق (ع) نقل شده است: «پنج نمازند كه در هيچ حالى ترك نمى‌شوند: هر گاه خانه خدا را طواف كنى، هر گاه بخواهى محرم شوى، نماز كسوف، نمازى كه فراموش شده و هر زمان به يادت آمد آن را به جا مى‌آورى و نماز ميّت.»«٧»

غزّالى مى‌گويد: در نهى از خواندن نافله در اوقات مكروه سه مقصد وجود دارد:

[٦] کافي، ج ٣، ص ٢٨٨؛ خصال، ج ١، ص ١١٨؛ الفقيه، ص ١١٦.

[٧]- تهذيب، ج ١، ص ١٨٩؛ کافي، ج ٣، ص ٢٨٧، شماره ٢.