راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٦٢ - ١- هزينهاى كه براى حجّ مىكند حلال باشد

باب سوم در آداب دقيق و اعمال باطنى حجّ‌

دقايق آداب حجّ ده چيز است:

١- هزينه‌اى كه براى حجّ مى‌كند حلال باشد

و از تجارت و كسبى كه دل را مشغول و فكر را پريشان كند دست بازدارد تا هدف او تنها خدا و دل او مطمئن و متوجّه ذكر و تعظيم شعائر او باشد. در حديثى از طريق اهل بيت (ع) آمده است: چون آخر الزّمان شود حجّ كنندگان چهار صنف باشند: پادشاهان براى تفرّج، توانگران براى تجارت، بينوايان براى تكدّى و عالمان براى ريا و سمعه«١» و در اين خبر به همه اغراض دنيوى كه در حجّ تصوّر مى‌شود اشاره شده و همه آنها مانع درك فضيلت حجّ است. و انسان را از اين كه در مقام گزاردن حجّ باشد بيرون مى‌برد بويژه هر گاه با خود حجّ كاسبى كند و آن را در برابر گرفتن اجرت براى ديگران به جا آورد و با عمل آخرت دنيا را طلب كند.

پرهيزگاران و صاحبدلان از اين كار كراهت داشته و زمانى آن را روا دانسته‌اند كه اجير قصد اقامت در مكّه را داشته و فاقد هزينه رسيدن به آن جا باشد.

مى‌گويم: يا قصدش گزاردن حجّ بوده و از كسانى نباشد كه پيش از آن حجّ كرده و يا هرگز نتواند امكان نيل به آن را در آينده به دست آورد.

غزّالى مى‌گويد: اگر به اين قصد اجرت بگيرد و دنيا را وسيله اصلاح دين قرار دهد نه دين را وسيله اصلاح دنيا، باكى نيست. در اين صورت بايد نيّت او زيارت خانه خدا و كمك به برادر مسلمانش باشد تا واجبى از ذمّه او برداشته شود، و قول پيامبر خدا (ص) را بايد بر همين مورد حمل كرد كه فرموده است: «خداوند با يك حجّ سه كس را وارد بهشت مى‌كند: وصيّت كننده، اجرا كننده و حجّ گزارنده را»«٢» و من نمى‌گويم براى كسى‌