زيرك براى رفع خستگى مى‌خوابند و غافلان براى تن‌آسانى به خواب مى‌روند. پيامبر خدا (ص) فرموده است: «چشمم مى‌خوابد و دلم بيدار است». هنگامى كه مى‌خوابى قصدت اين باشد كه زحمت خود را بر فرشتگان محافظت كم كنى و نفس را از شهواتش بازدارى و خود را بدين وسيله بشناسى و بدانى كه تو موجودى ناتوان و ضعيفى و بر حركات و سكون خويش جز به اراده خداوند و تقدير او قدرت ندارى، زيرا خواب شبيه مرگ است و از اين راه مى‌توانى بر مرگ استدلال كنى، همان خوابى كه در آن هيچ بيدارى نيست تا انسان بتواند آنچه را در گذشته از او فوت شده است جبران كند، و كسى كه بر اثر خواب نماز واجب يا مستحب يا نافله از او فوت شود مانند غافلان خوابيده و از زيانكاران پيروى كرده و دچار غبن و خسران شده است، و آن كه پس از فراغ از حقوق نمازهاى واجب و مستحب بخوابد خوابى پسنديده كرده است. من براى مردم اين زمان چنانچه داراى اين صفات باشند چيزى را سالمتر از خواب نمى‌دانم، زيرا مردم مراعات دين و مراقبت از احوال خويش را ترك كرده و راه دورى را در پيش گرفته‌اند، و انسان اگر بكوشد كه سخن نگويد چگونه مى‌تواند نشنود، مگر آن كه مانعى براى شنوايى او وجود داشته باشد، و خواب يكى از اين آيات الهى است. خداوند متعال مى‌فرمايد: إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا. و در بسيارى خواب هر چند به همان نحوى صورت گيرد كه ذكر شد آفاتى است، چه بسيارى خواب از نوشيدن زياد، و نوشيدن زياد از پرخورى بسيار ناشى مى‌شود، و اينها نفس را از طاعت و دل را از تفكّر و خشوع باز مى‌دارد. هر خواب خود را آخرين عهد خود با دنيا قرار ده، و پيوسته با دل و زبان خدا را ياد كن، و از آگاهى او بر اسرار تو بيمناك باش، و از ته دل در اداى نماز به هنگامى كه از خواب بيدار شدى از او كمك بخواه، زيرا شيطان به تو مى‌گويد، بخواب كه هنوز شب دراز است و غرض او از ميان بردن وقت راز و نياز گفتن تو با خداست.

حالت را بر پروردگارت عرضه كن و از استغفار در سحرگاهان غافل مباش، چه مطيعان در اين وقت شوقى فراوان دارند» پايان گفتار آن حضرت.«٤٦»

[٤٦] مصباح‌الشريعه باب چهل و چهارم.