محمّد بن كعب قرظىّ گفته است: كسى كه قرآن به او مى‌رسد مانند اين است كه خداوند با او سخن مى‌گويد و اگر كسى اين را فرض كند تلاوت قرآن را عملى براى خود به حساب نمى‌آورد، بلكه خود را مانند برده‌اى كه نامه مولايش را مى‌خواند تا در آن تأمل و به مقتضاى آن عمل كند قرآن را تلاوت مى‌كند. از اين رو يكى از دانشمندان گفته است: اين قرآن رسالتهايى است كه از سوى پروردگارمان به ما رسيده است با تعهّداتى كه بايد آنها را در نمازها تدبّر كنيم و در خلوتها بر آنها واقف شويم و در طاعات با رعايت سنّتهاى جارى آنها را اجراء كنيم. مالك بن دينار مى‌گفت: اى اهل قرآن! در دل شما قرآن چه كشت كرده استي قرآن بهار مؤمن است، همچنان كه باران بهار زمين است، قتاده گفته است: هر كس با قرآن همنشين شود چون برخيزد در او يا زيادتى پديد آمده است و يا نقصان، خداوند متعال فرموده است: هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً.«٣١»

٨- تأثّر

و آن عبارت از اين است كه دل خواننده بر حسب اختلافات آيات متأثّر شود و به مقتضاى هر درك وجد و حال و يا بيم و هراس او را فرا گيرد و دلش اندوهگين يا بيمناك و يا اميدوار و غير آن گردد، و هر قدر معرفتش كاملتر باشد خوف و خشيت بر دل او بيشتر غلبه خواهد داشت چه غالب آيات قرآن مشتمل بر سختگيرى و تهديد است. و در قرآن رحمت و آمرزش جز با شرايطى كه صاحبان معرفت از رسيدن به آنها ناتوانند ديده نمى‌شود مانند قول خداوند متعال: وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ كه متعاقبا آن را به چهار شرط مقرون ساخته و فرموده است: لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‌«٣٢» و نيز: وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ

کنم (از نافرماني خداوند بترسانم).

[٣١]- إسراء / ٨٢: قرآن را نازل مي‌کنيم که شفا و رحمت براي مؤمنان است و ستمگران را جز خسران (زيان) نمي‌افزايد.

[٣٢]- طه / ٨٢: من کساني را که توبه کنند و ايمان آورند و عمل شايسته انجام دهند و سپس هدايت شوند مي‌آمرزم.