راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٤٦ - ٩- ترقّى

خدا (ص) كه: «هر كس قرآن را به رأى خويش تفسير كند جايگاهش دوزخ است.» چه مفهومى خواهد داشتي

بايد دانست كسى كه گفته است قرآن را جز تفسير ظاهرى آن معناى ديگرى نيست از حدّ نفس خويش خبر داده و در اين كه از درك خود خبر داده، مرتكب خطا نشده، ليكن از اين كه همه خلق را در درجه‌اى از فهم قرار داده كه حدّ درك اوست خطا كرده است چه اخبار و آثار دلالت دارد بر اين كه ارباب فهم را براى غور در معانى قرآن ميدانى وسيع است. على (ع) فرموده است: «... مگر آن كه خداوند فهمى در قرآن به بنده‌اى عطا كند»«٢» و اگر معانى قرآن منحصر به همين تفسير ظاهرى منقول باشد مراد از اين فهم چيستي

پيامبر خدا (ص) فرموده است: «قرآن را ظاهر و باطن و حدّ و مطلعى است.»«٣» و اين حديث بطور موقوف«٤» از ابن مسعود كه از علماى تفسير است نيز روايت شده است، در اين صورت معناى ظاهر و باطن و حدّ و مطلع چيستي

على (ع) فرموده است: «اگر بخواهم هفتاد شتر را از تفسير فاتحة الكتاب گرانبار مى‌كنم» و چون تفسير ظاهرى اين سوره بسيار مختصر است معناى اين گفتار چه خواهد بودي

ابو الدّرداء گفته است: انسان فقيه نمى‌شود، مگر آن كه براى قرآن معانى مختلفى قرار دهد.

يكى از دانشمندان گفته است: هر آيه شصت هزار معنا دارد و آنچه از معانى آن باقى مى‌ماند بيشتر از اين است.

ديگرى گفته است: قرآن مشتمل بر دويست و هفتاد و هفت هزار علم است، چه‌