منكشف مى‌شود و آن را به گونه‌اى كه گويا با چشم سر آن را مى‌بيند مشاهده مى‌كند. اگر خوف بر او غالب شود دوزخ بر او ظاهر مى‌گردد به نحوى كه انواع عذابهاى آن را مى‌بيند، زيرا كلام خداوند مشتمل بر معانى سهل و روشن و مفاهيم سخت و دشوار و آيات اميدبخش و نيز هول‌انگيز است. و اينها به مقتضاى صفات حق تعالى است، چه برخى از آنها مشتمل بر لطف و رحمت و بعضى مشعر بر انتقام‌گيرى و كيفر است. و دل بر حسب مشاهده كلمات و صفات منقلب و دگرگون مى‌شود. و بر حسب هر حالتى براى مكاشفه‌اى كه مناسب و نزديك به آن حالت است آماده مى‌گردد زيرا اگر شنيده‌ها مختلف باشد محال است شنونده بر يك حالت باقى بماند. قرآن مشتمل بر سخنان خداوندى است كه راضى و خشنود، ناراضى و خشمگين، نعمت دهنده و انتقام گيرنده است، و نيز كلام خداوندى جبّار، متكبّر و بى‌باك و پروردگارى عطوف و مهربان است كه هيچ كس را از لطف خود بى‌بهره نمى‌گذارد.

فصل: در كيفيّت قرائت قرآن بنا به روايت منقول از امام صادق (ع)

مى‌گويم: از امام صادق (ع) روايت شده كه فرموده است: «كسى كه قرآن بخواند و در برابر آن فروتنى نكند و دلش نرم نشود و درون او را اندوه و ترس فرا نگيرد نسبت به عظمت مقام پروردگار اهانت كرده و دچار زيان آشكارى شده است.» بنابر اين قارى قرآن به سه چيز نيازمند است كه عبارتند از دلى خاشع، تنى فارغ و خلوتگاهى مناسب.

هنگامى كه دلش براى خدا خاشع شود شيطان رجيم از او مى‌گريزد، خداوند متعال فرموده است: فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ من الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ«٥٩» و چون خاطرش از آنچه موجب پريشانى فكر مى‌شود فارغ باشد تمام انديشه‌اش متوجّه تلاوت مى‌گردد و حالتى به او دست نمى‌دهد كه او را از انوار قرآن و فوايد آن محروم گرداند. پس از حصول اين دو شرط اگر خلوتگاهى به دست آورد و از مردم دورى گزيند، و روح و درون او با خدا انس گيرد و حلاوت راز و نيازى را كه بندگان صالح خداوند با او دارند

[٥٩] نحل / ٩٨: هنگامي که قرآن مي‌خواني از شرّ شيطان رانده شده به خدا پناه بر.