راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٤٣ - ٩- ترقّى

نيز: وَ لا تَجْعَلُوا مَعَ الله إِلهاً آخَرَ«٥٧» و كسى كه خدا را در همه چيزها نبيند غير او را ديده و توجّه بنده به سوى هر چه غير از اوست متضمن شرك خفّى است و توحيد ناب آن است كه در هر شي‌ء جز خدا چيزى را مشاهده نكند.

١٠- تبرّى،

و مقصود از آن اين است كه از توان و قدرت خود بيزارى جويد، و به خود به چشم رضا و پاكى ننگرد. چون آيات وعد و مدح صالحان را تلاوت كند خود را در زمره آنها نشمارد و اهل يقين و صدّيقان را مشمول آن آيات بداند و آرزو كند كه خداوند او را به آنان ملحق گرداند و هنگامى كه آيات وعيد و نكوهش گنهكاران و تقصيركاران را مى‌خواند خود را از جمله آنها بشمارد و انگار كند كه در اين ترس و بيم او مورد خطاب است.

مى‌گويم: امير مؤمنان (ع) ضمن خطبه‌اى كه در آن پرهيزگاران را توصيف كرده به اين مطلب اشاره كرده و فرموده است: «آنان هر گاه بر آيه‌اى مرور كنند كه در آن تهديدى است از ته دل به آن گوش فرا مى‌دهند و گمان مى‌كنند كه جهنّم در بيخ گوش آنها نفس مى‌كشد.»«٥٨»

غزّالى مى‌گويد: هر گاه در هنگام قرائت خويشتن را مقصّر و گنهكار بيند اين امر سبب تقرّب او به درگاه خداوند متعال خواهد بود زيرا اگر كسى در حال قرب خود را دچار بعد و دورى از درگاه خداوند بداند لطفى از جانب حق تعالى به او شده است تا خدا را به سبب اين ترس به درجه بالاترى از قرب برساند، و آن كه در حال بعد خويش را مقرّب درگاه خداوند بشمارد مورد مكر حقّ قرار گرفته تا به درجه ديگرى از بعد كه فروتر از درجه پيش است فرود آيد، و هر زمان به ديده رضا به خود بنگرد به سبب نفس خويش محجوب شود، و اگر از حدّ توجّه به خود بگذرد و در تلاوت خود جز خدا چيزى را نبيند بر حسب درجات احوال ملكوت بر او مكشوف مى‌گردد چه در آن هنگام كه آيات اميد و رجاء را مى‌خواند و خوشحالى بر او غلبه مى‌كند صورت بهشت بر او