روزه‌دارانى كه از روزه خود جز گرسنگى و تشنگى بهره‌اى نمى‌برند»، چه معنا داردي از اين رو ابو الدّرداء گفته است: چه خوش است خواب زيركان و افطار آنها كه برترى دارد بر روزه احمقان و بيدارى آنان و بى‌شكّ ذرّه‌اى عبادت صاحب يقين و تقوا برتر و بالاتر از كوهها عبادت فريفته‌شدگان است. به همين سبب دانشمندان گفته‌اند: چه بسيار روزه‌دارانى كه در حال افطارند و افطار كنندگانى كه روزه مى‌باشند. افطار كننده روزه‌دار كسى است كه مى‌خورد و مى‌آشامد، ليكن اعضاى خود را از گناه باز مى‌دارد. و روزه‌دار در حال افطار آن است كه گرسنگى و تشنگى را تحمّل مى‌كند امّا اعضايش را از گناه باز نمى‌دارد. آن كه معناى روزه را دريافته و راز آن را شناخته مى‌داند كه خوددارى از خوردن و جماع و در همين حال افطار به ارتكاب گناه مانند آن است كه كسى براى وضو همه اعضايى را كه لازم است مسح كند و جميع آداب و سنن و اذكار وضو را به جا آورد كه او اگر چه مستحبّات را انجام داده ليكن چون مهمّ را كه شستن است به عمل نياورده به سبب اين نادانى نمازش باطل است. همچنين مثل كسى كه با خوراك افطار كند و با منع جوارح از ارتكاب معاصى و مكروهات روزه بگيرد مانند كسى است كه به قصد وضو اعضايى را كه واجب است شستشو دهد و مسحهاى واجب را به جا آورد و به آنچه بر او فرض است بسنده كند كه در اين صورت نمازش صحيح و قابل قبول است چه، احكام اصلى آن را به جا آورده اگر چه مستحبّات را ترك كرده است. و مثل آن كه هر دو را با هم جمع كند مثل كسى است كه در وضو واجب و مستحبّ را به جا آورد، و اين وضوى كامل است. پيامبر خدا (ص) فرموده است: «روزه امانتى است هر يك از شما امانتش را حفظ كند»«٢٠» و هنگامى كه آن حضرت آيه: إِنَّ الله يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى‌ أَهْلِها را تلاوت كرد دستش را بر روى چشم و گوشش نهاد و فرمود: «گوش امانت و چشم امانت است»»

و اگر اينها از امانتهاى روزه نبودند نمى‌فرمود: «بايد بگويد من‌

[٢٠] عراقي گفته است: اين حديث را خرايطي در مکارم‌الاخلاق از حديث ابن مسعود درباره امانت و روزه نقل کرده و سند آن حسن است.

[٢١]- نساء / ٥٨: خداوند به شما فرمان مي‌دهد که امانتها را به صاحبان آنها برسانيد. اين خبر را ابن ابي