راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٩٢ - باب دوم در اسرار و شرايط باطنى روزه

غزّالى مى‌گويد: اينها بود مقاصد باطنى در روزه.

فصل: اشكال و پاسخ آن‌

اگر گفته شود كه جلو شهوت شكم و فرج را گرفته و مقاصد مذكور را ترك كرده و فقيهان روزه‌اش را صحيح مى‌دانند در اين صورت اين سخنان چه معنايى داردي

پاسخ اين است كه فقهاى ظاهر شرايط ظاهر روزه را با ادلّه‌اى اثبات مى‌كنند كه از دلايلى كه ما در اثبات شرايط باطنى روزه ذكر كرده‌ايم ضعيفتر است، بويژه در مورد غيبت و امثال آن ليكن بر فقيهان ظاهر تكاليفى غير از آنچه ممكن است شامل همه غفلت زدگان شيفته دنيا بشود متوجّه نيست. امّا علماى آخرت قصدشان از صحّت، رسيدن عبادت به درجه قبول است و منظور آنها از قبول وصول به مقصود است، و مقصود از روزه را تخلّق به اخلاق بارى تعالى مى‌دانند كه عبارت از صمديّت است، و در نگهداشتن خود از شهوات به اندازه امكان به فرشتگان اقتدا مى‌كنند، زيرا آنها از شهوات بدورند. بى‌شكّ مرتبه انسان از بهايم برتر است، زيرا در پرتو نور عقل مى‌تواند شهوتش را بشكند، ليكن درجه او از فرشتگان فروتر مى‌باشد چه، شهوات بر او چيره است و به مجاهدت با آنها دچار است. هر زمان در شهوات فرو رود به پايين‌ترين درجات نزول پيدا مى‌كند و هم طويله ستوران مى‌شود، و هر گاه شهوات را سركوب كند به بالاترين درجات ترقّى مى‌يابد و به افق فرشتگان مى‌پيوندد. فرشتگان مخلوقات مقرّب خداوندند و كسى كه به آنها اقتدا كند و به اخلاق آنها تأسّى جويد مانند آنها به خداوند تقرّب مى‌يابد چه، شبيه قريب قريب است، و تقرّب در اين جا عبارت از نزديكى به مكان نيست بلكه به صفات و اخلاق است. هر گاه سرّ روزه در نزد خردمندان و صاحبدلان اين باشد ديگر تأخير يك وعده غذاى روز و جبران آن با مصرف دو وعده در شب در حالى كه سراسر روز آلوده به شهوات ديگر باشد چه سودى خواهد داشت، و اگر اين گونه روزه‌ها سودمند است ديگر قول پيامبر خدا (ص) كه فرموده است: «چه بسيار