روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٢٢ - ترجمه

غايبى را،خداى را مى‌خوانى [١]سميع [٢]قريب كه با شماست از شما غايب نيست.

حسن بصرى گفت:ميان دعاى سرّ و دعاى علانيه هفتاد ضعف است،آنگه گفت:مرد بودى كه [٣]همۀ قرآن حفظ كردى و همسايۀ او آواز او نشنيدى،و مرد [٤]بودى كه بسيار فقه ياد گرفتى شدى و مردم ندانستندى،مرد [٥]بودى كه در خانۀ خود همه‌شب نماز كردندى و مهمان او از آن خبر نداشتى،و ما پيش از اين گروهى را ديديم كه هر عملى كه [٦]ممكن بودى كه به سرّ توانستندى [٧]كردن به علانيه نكردندى، و مسلمانانى بودند كه در تضرّع و دعا [٨]اجتهاد كردندى و آواز ايشان الّا همسى و آواز اندك نشنيدندى [٩].راز او ميان او بودى و خداى تعالى،براى آن‌كه خداى تعالى چنين فرمود:

اُدْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً ،نبينى كه خداى تعالى ذكر آن بندۀ صالح كرد و فعل او پسنديده [١٠]گفت: إِذْ نٰادىٰ رَبَّهُ نِدٰاءً خَفِيًّا [١١].أبو بكر خواند:«خفية» بكسر الخاء اين جا و در سورة الانعام،و هما لغتان.و«دعا»طلب فعل باشد به طريقۀ«اللّهم افعل،»و به طريقۀ:غفر اللّه له و وفّقه للخيرات»،و آن اوّل صيغۀ امر است و اين دگر [١٢]صيغۀ خبر،جز آن است كه چون دعا باشد قائل دون المقول له باشد فى الرّتبة،به عكس امر.و نيز به طريقۀ«يا اللّه يا رحمان يا رحيم»باشد.و «تضرّع»تفعّل باشد من الضّراعة و هى الذّلّ و ضرع الرّجل يضرع ضرعا اذا مال بإصبعه يمينا و شمالا من الذّلّ،و ضرع الشّاة،از اين جا باشد براى آن‌كه شير او را بجنباند.و مضارعه مشابهت باشد،لأنّه يميل الى مشابهة،و الضّريع من