جواب قسم بازآمد،و آن‌كه گفت«با»قسم نيست،گفت:اين«لام»جواب قسم مضمر است،گفت:بر ره راست تو بنشينم براى ايشان و ايشان را از راه برگردانم و با راه كژ برم به اغراء و اغواء و وسوسه و دعوت.و نصب«صراط»بر ظرف متّسع است،ظرف در جاى مفعول به نهاد و در كلام حرف جرّ مقدّر است و التّقدير:على صراطك المستقيم،فلمّا حذف حرف الجرّ وصل الفعل فعمل فيه،كما قال الشّاعر [١]:

[لدن بهزّ الكفّ يعسل متنه فيه كما عسل الطّريق الثّعلب] [٢]
[أى كما عسل الثّعلب في الطّريق،و قال آخر] [٣]:

كأنّي اذا اسعى لاظفر طائرا مع النّجم في جوّ السّماء يصوب
أى لأظفر على طائر.

ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ ،پس به ايشان شوم از جميع جهات احاطت از پيش ايشان و از پس و از راست و چپ ايشان،و مفسّران در اين چند قول گفتند.عبد اللّه عبّاس گفت [٤]و ابراهيم و حكم و سدّى [٥]:من قبل دنيا هم و آخرتهم و من جهة حسناتهم و سيّئاتهم،گفتند:اين كنايت است،پيش و پس عبارت است از دنيا و آخرت،چپ [٦]و راست كنايت است از سيّئه و حسنه [٧].مجاهد گفت:يعنى ازآنجا كه نبينند براى آن‌كه مردم از پيش بينند و از پس نبينند.بلخى و جبّائي گفتند:

من جميع جهات الحيلة،اين كنايت است از انواع حيلت.

عبد اللّه عبّاس را پرسيدند كه:چرا فوق و تحت رها كرد [٨]از جملۀ جهات؟ جواب داد كه:جهت فوق جاى نزول رحمت خداست،دانست كه او از رحمت بر بنده راه نيابد و از زير قدم آمدن وحشت آرد انس ندهد.باقر-عليه السّلام-گفت:

[١] .مج،وز+شعر.

[٣] [٢] .اساس:ندارد،با توجه به مج،وز افزوده شد.

[٤] .مج،وز،مل:عبد اللّه عباس و قتاده.

[٥] .مج،وز،مل+گفتند.

[٦] .مج،وز:و چپ.

[٧] .اساس:از حسنه و سيّئه،با توجه به مج،وز تصحيح شد.

[٨] .مج:رها كردى.