روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٤٧
ببخشى [١]،شهر ببخشيدند و به دو قسمت كردند [٢]و ديوارى بلند بر نهادند و در جدا كردند و گفتند:ما يقين دانيم كه خداى عذاب فرستد [٣]تا بارى ما از شما جدا باشيم.چون مدّتى بر اين آمد و ايشان الّا اصرار نيفزودند،خداى تعالى ايشان را عذاب فرستاد و همه را خوك و بوزينه گردانيد [٤].
روزى كه اين مصلحان برخاستند از آن نيمۀ شهر هيچ آوازى و حسّى [٥]نشنيدند و كس [٦]برون نيامد و در نگشاد عجب داشتند،گفتند:اين مردمان دوش بهيكبار مست بودند و امروز هيچ [٧]بيدار نشدند.چون روز نيك برآمد نردبانها فرا ديوار [٨]نهادند و فرونگريدند همه اهل آن نيمه [٩]شهر خوك و بوزينه [١٠]شده بودند.
قتاده گفت:جوانان بوزينه [١١]شدند و پيران خوك.اين مردمان در آن شهر شدند آنان را كه خويشان و آشنايانى [١٢]بودند ايشان مىشناختند و اينان نمىشناختند.
ايشان مىآمدند و روى [١٣]در اينان مىماليدند و مىگريستند [١٤]و اينان مىگفتند:
نگفتيم [١٥]شما را كه مكنى [١٦]،كه عذاب خداى به شما رسد؟ايشان به سر اشارت مىكردند.سه روز همچنان بودند [١٧]آنگه بمردند،و هر مسخى چنين باشد.
قوله تعالى:
[سوره الأعراف (٧): آیات ١٦٤ تا ١٧٠]
وَ إِذْ قٰالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اَللّٰهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذٰاباً شَدِيداً قٰالُوا مَعْذِرَةً إِلىٰ رَبِّكُمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (١٦٤) فَلَمّٰا نَسُوا مٰا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا اَلَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ اَلسُّوءِ وَ أَخَذْنَا اَلَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذٰابٍ بَئِيسٍ بِمٰا كٰانُوا يَفْسُقُونَ (١٦٥) فَلَمّٰا عَتَوْا عَنْ مٰا نُهُوا عَنْهُ قُلْنٰا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خٰاسِئِينَ (١٦٦) وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلىٰ يَوْمِ اَلْقِيٰامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ اَلْعَذٰابِ إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ اَلْعِقٰابِ وَ إِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٦٧) وَ قَطَّعْنٰاهُمْ فِي اَلْأَرْضِ أُمَماً مِنْهُمُ اَلصّٰالِحُونَ وَ مِنْهُمْ دُونَ ذٰلِكَ وَ بَلَوْنٰاهُمْ بِالْحَسَنٰاتِ وَ اَلسَّيِّئٰاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (١٦٨) فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا اَلْكِتٰابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هٰذَا اَلْأَدْنىٰ وَ يَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنٰا وَ إِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ أَ لَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثٰاقُ اَلْكِتٰابِ أَنْ لاٰ يَقُولُوا عَلَى اَللّٰهِ إِلاَّ اَلْحَقَّ وَ دَرَسُوا مٰا فِيهِ وَ اَلدّٰارُ اَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ (١٦٩) وَ اَلَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتٰابِ وَ أَقٰامُوا اَلصَّلاٰةَ إِنّٰا لاٰ نُضِيعُ أَجْرَ اَلْمُصْلِحِينَ (١٧٠)
[ترجمه]
چون گفتند گروهى از ايشان چرا پند مىدهى گروهى را كه خداى هلاككنندۀ ايشان است يا
[١] .مج،وز،آج،لب،آف:ببخشيد،مل:قسمت كنيد.
[٢] .مل:قسم كردند.
[٣] .مج،وز،لب:فرستاد.
[٤] .مج،وز،مل:بوزنه گردانيد.
[٥] .لب:حيّى.
[٦] .مج،وز،مل:كسى.
[٧] .مج،وز،آج،لب:ندارد.
[٨] .مج،وز:نردبانها به ديوارها باز،بم،آف:فرا ديوارها.
[٩] .آج،لب،بم،آف،لت:ندارد.
[١١] [١٠] .مج،وز،مل:بوزنه.
[١٢] .مج،وز،مل،آج،لب،بم،آف:آشنايان.
[١٣] .مج،وز،مل:و خويشتن.
[١٤] .همۀ نسخه بدلها بجز لت:مىگريستند.
[١٥] .مج،وز:ما گفتيم،مل:نه ما بگفتيم.
[١٦] .مل+و اين طريقۀ عصيان و شيوۀ فسق و فجور ترك گيريد.
[١٧] .مج،وز،مل:بود.