روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٤ - ترجمه
نقصان باشد،و بخس متعدّى باشد به دو مفعول و همچنين نقص و [١]زيادت،يقال:
بخسه حقّه،أى نقصه،و فى المثل:تحسبها حمقاء و هى باخس.
وَ لاٰ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاٰحِهٰا ،نهى دگر است [٢]از شعيب ايشان را،مىگويد:فساد مكنى و تباهى [٣]در زمين پس ازآنكه خداى آن را اصلاح كرد به امرونهى و بعث [٤]انبيا-عليهم السّلام-و تعريف مصالح خلق كرد با ايشان عقلا و شرعا.و«افساد»چيزى به حدّى [٥]رسانيدن باشد كه به او انتفاع نتوان گرفتن.«ذلكم»اشارت است به آن جمله كه رفت من عبادة اللّه [٦]وحده و نفى الأنداد عنه و ايفاء النّاس حقوقهم و ترك البخس و النّقصان و ترك الفساد و افساد الارض بعد ما كانت صالحة.اين جمله گفت شما را بهتر باشد اگر در خود دانى [٧]و اگر مؤمنى [٨]و به خداى ايمان دارى [٩]،و براى آن به ايمان تعليق كرد كه اگر ايمان نباشد اين [١٠]هيچ فعل و ترك نافع نباشد،و در او هيچ خير نباشد [١١]،و گفتند معنى آن است كه:ايمان آرى [١٢]تا بدانى [١٣]كه شما را آن [١٤]بهتر است، چه [١٥]بىايمان نتوانى [١٦]دانست كه [١٧]صلاح دين شما در اين فعلهاست.
وَ لاٰ تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرٰاطٍ تُوعِدُونَ ،و منشينى [١٨]بر سر هر راهى تا مردمان را تهديد كنى و منع كنى [١٩]ايشان را از راه من و بازدارى [٢٠]از ايمان،و اين آن بود
[١] .مج،وز،مل+همچنين.
[٢] .آج،لب،بم،آن:نهى كرده است.
[٣] .مج،وز،مل:فساد و تباهى مكنيد.
[٤] .مج،وز،لت:بعثت.
[٥] .مج،وز:چيز به حد،مل:چيزى به چيزى.
[٦] .اساس:عباد اللّه،با توجه به مج،وز تصحيح شد.
[٧] .مج:اگر خود دانى،آج،لب:اگر در خود آييد،آف:اگر در خود دانيد.
[٨] .مل،آف:مؤمنيد.
[٩] .مل،آج،لب،آف:داريد.
[١٠] .مج:دين.
[١١] .وز،مل:نبود.
[١٢] .وز:آوريد،مل،آج،لب:آريد.
[١٣] .وز،مل،آج،لب،آف:بدانيد.
[١٤] .مج،وز،مل:اين.
[١٥] .آج،لب:كه.
[١٦] .مج،وز،مل،آف:نتوانيد،آج،لب:نتوان.
[١٧] .مج،وز،مل:دانستن كه.
[١٨] .وز،مل:منشينيد.
[١٩] .مج،وز،مل،آج،لب،آف:تهديد كنيد و منع كنيد.
[٢٠] .مج،وز،مل:بازداريد.