و لكن نخواست،براى آن‌كه ارادۀ چنين منافى تكليف باشد.آنگه گفت: فَذَرْهُمْ وَ مٰا يَفْتَرُونَ ،رها كن ايشان را به آن دروغ كه مى‌گويند،يعنى ايشان را به اختيار خود رها كن و بقهر منع مكن ايشان را كه خداى تعالى ايشان را مكافات كند.و اين بر سبيل تهديد گفت ايشان را چنان كه گفت: اِعْمَلُوا مٰا شِئْتُمْ [١]،نه آن‌كه بر حقيقت اوست بل تهديد است،و باقر-عليه السلام-گفت معنى آن‌كه: يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلىٰ بَعْضٍ ،آن است كه شياطين يكديگر ببينند،بهرى بهرى را بياموزند آنچه خلق را به آن اغوا كنند.

وَ لِتَصْغىٰ ،«صغو»ميل باشد،يقال:صغى اليه اذا مال اليه يصغى صغوا و صغيت صغيا بالياء و الواو،و اصغيت اليه اذا استمعت اليه براى آن‌كه گوش بجنباند به او و زبان ما آن است كه گوش به او كرد،قال الشّاعر [٢]:

ترى السّفيه به عن كلّ محكمة زيغ و فيه الى التّشبيه اصغاء
و يقال اصغيت الإناء اذا املته،و منه

الحديث: إنّ رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلّم اصغى لها الإناء،اى للهرّة،و قال انّها ليست بنجسة انّها من الطّوّافين عليكم و الطّوافات، رسول-عليه السلام-اناى خود براى گربه بجنبانيد تا آب بازخورد و گفت:او پليد نيست [٣]كه او از جملۀ گردندگان است بر شما،و«لام»في قوله: وَ لِتَصْغىٰ تعلّق دارد بقوله: يُوحِي ،و معنى آيت آن است كه:شياطين جن و انس وحى و القا مى‌كنند سخن آراسته را بر سبيل غرور تا دلهاى كافران به [٤]ايشان ميل كند و به آن از حق بجنبانند. وَ لِيَرْضَوْهُ وَ لِيَقْتَرِفُوا مٰا هُمْ مُقْتَرِفُونَ ،و نيز تا بپسندند و نيز [٥]آنچه خواهند كردن بكنند،و اين قول عبد اللّه عبّاس و ابن زيد و سدّى است و اين اولى‌تر است ازآن‌كه«جعلنا»به عامل كنند در او،براى آن‌كه اين‌همه اضافت با خداى بايد كردن،و اين به شيطان [٦]لا يقتر است ازآن‌كه به

[١] .سورۀ فصّلت(٤١)آيۀ ٤٠.

[٢] .مل+شعر.

[٣] .بم،آف:است.

[٤] .مج،وز:با.

[٥] .مج،وز+تا.

[٦] .آج،لب:اين شيطان را.