روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٣ - ترجمه
حسى [١]،و نظيره:آناء اللّيل واحدها انى و انى و انى،قال الشّاعر [٢]:
أبيض لا يرهب الهزال و لا
يقطع رحما و لا يخون إلى
أى نعمة. لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ،تا همانا ظفريابى [٣]و بقا و زندگانى و به ثواب خداى برسى [٤]و نعيم دائم.
ايشان بر سبيل انكار و تعجّب گفتند: أَ جِئْتَنٰا لِنَعْبُدَ اللّٰهَ وَحْدَهُ ،تو بيامدهاى به ما تا ما خداى را پرستيم و آنچه پدران ما پرستيدندى از بتان رها كنيم؟و بيان كرديم كه از اين فعل جز مستقبل استعمال نكردهاند و امرونهى كه از مضارع مأخوذ است،از او بناى ماضى و مصدر و فاعل و مفعول نيايد اعني قوله: وَ نَذَرَ .
فَأْتِنٰا بِمٰا تَعِدُنٰا ،بيار آنچه ما را وعده مىدهى از عذاب اگر راست مىگويى [٥].و اين براى آن گفتند[كه] [٦]هيچگونه اعتقاد نكرده بودند كه او راست مىگويد يا آن را اصلى هست.
هود-عليه السّلام-جواب داد ايشان را [٧]،گفت:
قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَ غَضَبٌ ،گفت:واقع شد و بيفتاد [٨]واجب شد بر شما از خداى شما عذابى.و مراد به«رجس»عذاب است و خشمى.و الرّجز و الرّجس واحد،بمعنى العذاب.و«وقوع»حدوث باشد و مراد آن است عذاب نزديك شد و سايه بر شما افگند [٩]،بس [١٠]نماند ميان شما و نزول عذاب.و رجز و رجس [١١]به معنى عذاب آمد و«سين»را از«ز» [١٢]بدل كردند،لقرب المخرج،چنان كه«تا»را از«سين»في قول الشّاعر: [١٣]
[١] .آج،در حاشيه افزوده است:و جمعه الاحساء.
[٢] .مج،وز+شعر.
[٣] .مج،وز،مل،آف:يابيد.
[٤] .مج،وز،مل،آف:برسيد.
[٥] .مج:مىگوييد.
[٦] .اساس:ندارد،با توجه به مج،افزوده شد.
[٩] [٧] .مج،وز،مل،لت+و.
[٨] .وز،مل:بيوفتاد.
[١٠] .آج،لب:بسى.
[١١] .وز،مل+واحد.
[١٢] .وز،مل:بازا.
[١٣] .مل+شعر.