روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٤ - ترجمه
الا لحى اللّه بنى السّعلات
عمرو بن يربوع لئام النّات
اى النّاس:
ليسوا باعفاف [١]و لا اكيات
«٢»
اى،اكياس.و غضب ارادت عقاب باشد به مستحقّش،و غضب و رضا از باب ارادت باشد و رضا ارادتى باشد كه مرادش در وجود آيد و كراهتى متعقّب [٣]او نباشد و اطلاق هر دو كنند بر خداى تعالى. أَ تُجٰادِلُونَنِي ،با من جدل مىكنى [٤]در نامهايى كه شما نهادى [٥]؟يعنى خالى و فارغ از معنى جز نام كه شما نهادى [٦]به زور [٧].بر اين بتان هيچ نيست دگر از معنى الهيّت و استحقاق عبادت چيزى [٨]نيست در ايشان و اين آيت دليل مىكند از دو وجه بر آنكه اسم دگر باشد و مسمّى دگر،يكى آنكه گفت: أَ تُجٰادِلُونَنِي فِي أَسْمٰاءٍ ،با من جدل و خصومت مىكنى [٩]در نامهايى كه نهادى [١٠]شما و پدران شما[١٦٣-پ]اگر اسم و مسمّى يكى بودى ايشان را رسيدى كه گفتندى كه:ما با تو در اسماء جدل نمىكنيم.در مسمّى جدل مىكنيم و لكن تو اين مسئله نمىدانى يا همانا بر تو پوشيده است كه اسم و مسمّى يكى باشد.چون هود [١١]فرق كرد ميان اسم و مسمّى و خواجه جمع مىكند،يا تو مخطى باشى يا او.و الخطاء اليق بك و اقرب اليك.دگر آنكه اگر اسم مسمّى بودى،واجب كردى كه آن بتان اله بودندى به حقيقت،براى آنكه ايشان نام اله اطلاق و اجرا مىكردند برآن بتان اگر نام و نام نهاده يكى بودى چو [١٢]ايشان اله گفتندى اله شدندى،و خلاف اين معلوم است،و مقالتى كه
[١] .اساس،آف،آن:باعياف و لا اكتاب،با توجه به مج،وز تصحيح شد.
[٣] [٢] .آج،لب:بعقب،بم،آف،آن:منفعت.
[٤] .مج،وز،مل:مىكنيد.
[٥] .مج،وز،مل،آف:نهاديد.
[١٠] [٦] .مج،وز،مل،آف:نهاديد.
[٧] .مج،وز،مل:بردر.
[٨] .وز،مل:هيچ.
[٩] .مج،وز،مل،آف:مىكنيد.
[١١] .اساس،آج،مل:هر دو،با توجه به مج تصحيح شد.
[١٢] .مل،آج،لب،بم:چون.