روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٤٤ - ترجمه
سبت يسبت إذا فعل السّبت و جعل يومه سبتا و عمل فيه ما يعمل فى السّبت.
و حسن بصرى خواند در شاذّ:«لا يسبتون»من الاسبات،من قولهم اسبتنا أى دخلنا فى السّبت و أجمعنا دخلنا فى الجمعة و جمّعنا حضرنا الجمعة [١].
فرّاء گفت عرب گويد:اترانا اشهرنا منذ لم نلتق،أى مرّ بنا شهر. كَذٰلِكَ نَبْلُوهُمْ بِمٰا كٰانُوا يَفْسُقُونَ ،همچنين بيازماييم ايشان را به آن فسق كه كردند،يعنى تكليف بر ايشان سخت كنيم.
محمّد بن الحسن گفت:از حسين فضل پرسيدم كه هيچ حلالى مىيابى كه الّا بر وجه قوّت به مردم نرسيد و بيامد به ايشان اندكاندك و حرام كه [٢]بر ايشان عام و فايض شد [٣]؟گفت بلى قوله: إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتٰانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ يَوْمَ لاٰ يَسْبِتُونَ لاٰ تَأْتِيهِمْ .
عكرمه گفت:روزى در نزديك عبد اللّه عبّاس شدم،او را ديدم مصحف در كنار و مىگريست.گفتم:اى پسر عمّ رسول چرا مىگريى؟گفت:از اين آيات [٤]كه مىخوانم در سورت اعراف [٥].گفتم [٦]:آن آيات [٧]كدام است؟گفت اين آيات.
آنگه گفت:ايله شناسى؟گفتم آرى.گفت:بدان كه به آن شهر [٨]جماعتى جهودان بودند در عهد داود-عليه السّلام-كه بر ايشان صيد ماهى حرام كرده بودند روز شنبه،و سبب آن بود كه جهودان را تعظيم روز آدينه فرمودند و عبادت در او، چنان كه شما را فرمودهاند.خلاف كردند و آن روز به شنبه بدل كردند،خداى تعالى ايشان را امتحان كرد به صيد ماهى در روز شنبه به آنچه كردند از تبديل آدينه به شنبه،و ذلك قوله: كَذٰلِكَ نَبْلُوهُمْ بِمٰا كٰانُوا يَفْسُقُونَ ،خداى تعالى گفت:
چون خلاف كردى [٩]فرمان مرا،من اين روز بر شما حرام كردم و شما را فرمودم به
[١] .مل:الجمعات.
[٢] .اساس:كرد،با توجّه به مج،وز تصحيح شد.
[٣] .مج،وز،مل،لت:فايض و بسيار در آمد.
[٧] [٤] .اساس:آيت،با توجّه به مج،وز تصحيح شد.
[٥] .مج،وز،مل:سورۀ الاعراف.
[٦] .مج،وز،گفت و،مل:گفت.
[٨] .مج،وز،مل+در.
[٩] .همۀ نسخه بدلها بجز بم:كرديد.