وَ قَطَّعْنٰاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبٰاطاً أُمَماً ،گفت [١]:بنى اسرائيل را به دوازده سبط [٢]بكرديم،و سبط در بنى اسحاق به منزلت قبيله باشد در بنى اسماعيل،و [٣]براى آن‌كه در جاى قبيله نهاد [٤]تأنيث فرمود او را چنان كه قبيله را،قال الشّاعر [٥]:

و انّ قريشا كلّها عشر أبطن و أنت بريّ [٦]من قبائلها العشر
همچنان كه شاعر در اين بيت بطن را به جاى قبيله نهاد،اگر گويند چگونه گفت: أَسْبٰاطاً أُمَماً بر جمع،و از حقّ او توحيد است براى آن‌كه از ده تا نود و نه موحّد [٧]منصوب باشد بر تمييز؟گوييم،از او چند جواب است:يكى آن‌كه نصب او بر تمييز نيست،بل بدل است از اثنتى عشرة،و على ذلك قوله: وَ لَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلاٰثَ مِائَةٍ سِنِينَ [٨]،و از حقّ او اگر نه بدل بودى اضافت بودى و توحيد.

جواب دگر [٩]از او آن است كه:در كلام تقديم و تأخيرى هست،و التّقدير:

و قطّعنا هم اسباطا امما،و نصب ايشان بر حال باشد.آنگه گفت:اثنتى عشرة على البدل[٢٠٦-ر]و التّقدير كقولك:جاءني رجال خمسة و نسوة خمس،و رأيت رجالا اثنى عشر.اين قول زجّاج است.

و جواب سيم [١٠]آن است كه:جمع براى آن در جاى واحد نهاد كه هريكى را از ايشان اسباطى كرد،چنان كه گويى:عندي عشرون دراهم،بر تأويل آن‌كه هر قسمتى از آن دراهم است بر جمع چنان،كه كثير گفت [١١]:

علىّ و الثّلاثة من بنيه هم الأسباط ليس بهم خفاء
فسبط سبط ايمان و برّ و سبط غيّبته كربلاء

[١] .مل،لت+ما.

[٢] .مل:اسباط.

[٣] .آج،لب:ندارد.

[٤] .مج،وز،مل،لت:نهاده است.

[١١] [٥] .مج،وز+شعر.

[٦] .مج،لت،آج:بريء.

[٧] .مل+و.

[٨] .سورۀ كهف(١٨)آيۀ ٢٥.

[٩] .مج،وز،مل:ديگر.

[١٠] .مج،وز:سه‌ام،مل،آف:سيوم،لت:سؤم.