با امّت.امّا پسر پرستار را-يعنى رسول ما[را] [١]كه از فرزندان اسماعيل هاجر است بر او بركت كردم سخت سخت،[و] [٢]او دوازده بزرگ [٣]بزايد،و او را براى امّتى بزرگ بازپس دارم.و در انجيل نام او-عليه السّلام-فارقليط است.در انجيل است كه بشارت مى‌دهم شما را به فارقليط چند جايگاه [٤].او چون برون آيد،اهل عالم را مقيّد كند و به جملۀ حق قيام نمايد و به كارهاى عظيم و اخبار غيب خبر دهد و مدح كند مرا و براى من گواى [٥]دهد.

يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ،امربه‌معروف كند امّت را،گفته‌اند:معروف ايمان است و منكر شرك،و گفته‌اند:معروف هر چيز [٦]است كه در شرع اسلام شناسند،و منكر برعكس اين،آنچه[در شريعت] [٧]در نشناسند.

عطا گفت:يأمرهم بالمعروف بخلع الانداد و مكارم الأخلاق و صلة الأرحام و ينهاهم عن المنكر عن عبادة الأصنام و قطع الأرحام.و معروف هر فعلى باشد كه صحّت او شناسد امّا به عقل و امّا به شرع،و منكر برعكس اين.

وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبٰاتِ ،آن طعامها كه حرام كردند در جاهليّت[٢٠٥-ر] از:بحيره و سائبه و وصيله و حام،بر ايشان حلال كند و خبايث و پليديها از خون و مردار و گوشت خوك بر ايشان حرام كند.

وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ ،عبد اللّه عبّاس و حسن و ضحّاك و سدّى گفتند:

يعنى عهدها [٨]كه در تورات بر ايشان نهادند.و الاصر العهد،و قتاده و ابن زيد گفتند:يعنى اثقال [٩]و تكليفهايى گران كه[بر ايشان بود از نماز پنجاه [١٠]و روزه همه‌سال [١١]. وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِي كٰانَتْ عَلَيْهِمْ ،هم كنايت است از تكاليف شاق و

[٧] [٢] [١] .اساس:ندارد،با توجّه به مج،وز افزوده شد.

[٣] .مل+بزرگ.

[٤] .مج،وز،لت:جايگاه‌ها.

[٥] .مج،وز،مل،لت:گواهى.

[٦] .مج،وز،مل،لت:چيزى.

[٨] .لت:عهدهايى.

[٩] .مج،وز،مل،لت:اثقالى.

[١٠] .مل:پنجه.

[١١] .مل،لت:نيمۀ سال.