إنّما الميت من يعيش كئيبا كاسفا باله [١]قليل الرّجاء
خداى تعالى گفت:آن‌كس كه او مرده باشد يعنى به كفر،براى آن‌كه خداى تعالى كافران را مرده خواند في قوله: أَمْوٰاتٌ غَيْرُ أَحْيٰاءٍ وَ مٰا يَشْعُرُونَ أَيّٰانَ يُبْعَثُونَ [٢].

فاحييناه،ما او را زنده كنيم به ايمان يعنى به اسباب و آلات ايمان از اقدار [٣]و تمكين و ازاحت علّت و نصب ادلّت و الطاف و توفيق. وَ جَعَلْنٰا لَهُ نُوراً ، و او را نورى كنيم كه او به آن [٤]در ميان مردمان مى‌رود.

در او دو قول گفتند:يكى آن‌كه مراد نور اطاعت و ايمان است كه روز قيامت بر بنده تا بنده باشد في قوله: يَسْعىٰ نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمٰانِهِمْ [٥]،و قوله:

رَبَّنٰا أَتْمِمْ لَنٰا نُورَنٰا [٦] ،و قوله: اُنْظُرُونٰا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ [٧]،و قولى دگر آن است كه:

مراد به نور علم و بيان است كه مؤمنان برآن باشند كه كافران آن ندانند و مهتدى نباشند به آن. كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمٰاتِ ؛مثل او چنان باشد كه او در ظلمات و تاريكى بود كه از آن به در نيايد،يعنى [٨]استفهام به معنى تقرير است،و حسن بصرى گفت:مراد به نور در آيت قرآن است،و ديگران گفتند:مراد ايمان است.

آنگه خلاف كردند در آن‌كه آيت در كه آمد،عبد اللّه عبّاس و حسن و جماعتى مفسّران گفتند:در جملۀ مؤمنان و كافران آمد،و عكرمه گفت:آيت در عمّار ياسر آمد و ابو جهل،و اين قول ابو جعفر باقر است-عليه السّلام.و زجّاج گفت:در رسول آمد-عليه السّلام-و در ابو جهل،و قول اوّل اولى‌تر است براى عمومش.و قوله: كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمٰاتِ ،بعضى اهل معانى گفتند:«مثل»صله است اين جا،و معنى آن است:(كمن هو فى الظلمات)،و بعضى دگر گفتند:در

[١] .اساس:ناله،با توجّه به مج،وز تصحيح شد.

[٢] .سورۀ نحل(١٦)آيۀ ٢١.

[٣] .آج،لب:اقتدار.

[٤] .آج،لب+كه به آن نور.

[٦] [٥] .سورۀ تحريم(٦٦)آيۀ ٨.

[٧] .سورۀ حديد(٥٥)آيۀ ١٣.

[٨] .مج،وز+نباشد.