و آن حضرت امام چهارم است از جملۀ ائمه اثنى عشر كنيتش ابو محمّد است و لقبش زين العابدين، در شواهد النّبوه آورده، كه امام زين العابدين «عليه السلام» شبى از شبها نماز تهجّد مى‌گزارد شيطان به صورت اژدهائى برآمده به نظر وى درآمد تا وى را از عبادت بازدارد آن حضرت هيچ‌گونه به وى التفات ننمود و به طريق عادت مشغول عبادت بود شيطان انگشت پاى وى را بگزيد نيز التفات نكرد پس چنان بگزيد كه دردناك گرديد. همچنان نماز را قطع نكرد پس خداى تعالى بر وى منكشف گردانيد كه آن شيطان است و امام «عليه السلام» وى را ناسزا گفت. و طپانچه بر وى زد و گفت دور شو، اى ملعون خوار و ذليل! چون دور شد برخاست كه ورد خود تمام كند آوازى شنيد و قايل را نديد كه سه بار گفت: أنت زين العابدين و ديگر سجّاد و آدم آل عبا از القاب اوست.

پدرش حسين بن على «عليه السلام» و مادرش شاه زنان و قيل شهربانو بنت كسرى، يزدجرد بن شهريار بن شيرويه بن پرويز بن هرمز بن نوشيروان ملك العادل. و از اينجا گفته‌اند كه: زين العابدين جمع كرده ميان نبوّت و ملك و چون فاطمه خواهر امام زين العابدين «عليه السلام» هم از شهربانو بوده و به حسن بن حسن «عليه السلام» داده‌اند، پس اولاد حسن مثنّى را نيز پيغمبرى و پادشاهى جمع باشد، ولادت زين العابدين «عليه السلام» به قولى سنه ست و ثلاثين بوده از هجرت، و وفاتش سنه خمس و تسعين و هيچ كس را از خواص و عوام و دوست و دشمن در فضايل وى شبهه نيست و او را نه پسر و نه دختر بوده، عقب او از شش پسر است. امام محمد باقر و عبد اللّه باهر و زيد شهيد و عمر اشرف و حسين اصغر و على اصغر، عقب او از پسرش حسن افطس است و علماى نسب را در وى سخنان است از جمله ابو جعفر نسّابه قطعه‌اى دارد كه مطلع آن اين است.

أفطسيون انتم أسكتوا لا تكلّموا
و حقّ آن است كه ميان وى و امام جعفر صادق (ع) مباحثه واقع شده، توجّه طعن به او از آن سبب است نه از روى نسب، و عقب او از پنج كس است. اول، على خرزى و حسين مانكديم پسر حسن بن على خرزى است و مانكديم را عقب هست و تاج الدّين حسن اقضى القضاة بلاد قرافيه و ابو الفضل نقيب النقباى ممالك ألجايتو، محمد هم از