تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٩٧ - حكايت امر دو كوسه در خانقاه با لوطى تدبير امرد

آيه
توضيح
تفسير ابيات
آيه « سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ اَلسُّجُودِ ٤٨ : ٢٩ . » [١] ( سيماى آنان از اثر سجود در رويشان پيدا است ) « عن النبى صلى الله عليه و آله نوم على علم خير من صلاة على جهل . » [٢] ( خواب با علم بهتر از نماز با جهل است ) توضيح - جلال الدين در ابيات فوق بار ديگر با يك مثال زشت مطالب عالى را توضيح مى دهد و اين اشتباه و خطاى جدى است كه جلال الدين چند بار در مثنوى مرتكب شده است . مخصوصاً تطبيق چند موى چانهء كوسه براى حفظ ناموس او ، به نامهء الهى ما از تفسير مقدارى از ابيات به جهت روشنايى و ناشايست بودن بعضى از مطالب آنها خود دارى كرديم .
تفسير ابيات خواب عالم بهتر از عبادت اعتيادى عابد است ، نه هر علمى بلكه آن علم كه صاحب خود را بيدار و آگاه بسازد . درست است كه خواب سكون است ، اما آن سكون كه در فضاى علم و آگاهى درونى شناور است ، بهتر از آن گنگ و نادان است كه بكوشد و دست و پا بزند . آدم شناور با دست و پاى ساكن مانند ستون محكم در جريان است ، ولى گنگ نادان با دست و پا تلاش مى كند و غرق مى شود .
علم دريايى است كه حد و كرانى ندارد ، جويندهء علم غواص درياهاى علم است جستجوى علم آن قدر لذيذ است كه -

((٣٨٨٢)) گر هزاران سال باشد عمر او مى نگردد هيچ سير از جستجو

[١] سوره الفتح ، آيهء ٢٩ . .
[٢] حلية الاولياء ، ابو نعيم ، ج ٤ ص ٣٨٥ . .