تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٩٣ - ارزيابى فعاليت مثبت خود خواهان

از اين كه در صورت نيل به آن مطلوب من ايده آل را به دست خواهد آورد ، گريزان است ، اگر چه واقعيت من ايده آل در انتظار او است .
آرى قلمرو بشرى با داشتن چنين شخصى يك من ايده آل در اختيار دارد ، نه اين كه اين شخص براى به دست آوردن من ايده آل مى كوشد و مى خروشد .
بلى نكتهء بسيار مهمى كه در ابيات مورد نقد و تحليل وجود دارد ، اينست كه اين رسم و آيين ديرينهء انسانها است كه با استفاده از غريزهء فرار از سقوط يا جبران ضعف به اصطلاح مكتب آدلر زندگى و كيفيات آن را اداره مى كنند .
جلال الدين در ظاهر ابياتش اين پديده را نقصى براى انسانها محسوب نمى كند ، زيرا پس از چند بيت مى گويد :


((٢٢٠٢)) حمد ايزد را كه ترسى اين چنين كرد او معمار اصلاح زمين
ولى به نظر مى رسد كه اين سپاس گزارى براى نوعى از حكمت خداوند متعال است كه حتى خود خواهى را در شكل پست و محقرش نمى گذارد در قلمرو هستى بىهوده از بين برود ، بلكه مانند چراغى مى گردد كه مى سوزد و نيروى خود را نابود مى كند در عين حال بزم زندگى انسانها را روشن مى سازد .
ولى بايد در نظر گرفت كه اين جريان طبيعى موجب آن نيست كه به عنوان ضرورت در حكمت مطلقهء الهى تلقى شود ، چنانكه حكمت مطلقهء الهى اين ضرورت را ايجاب نكرده است كه انسانها در هستى خود بهمان حالت نطفه گى و علقه و مضغه بودن قناعت كنند .
ارزيابى فعاليت مثبت خود خواهان پس از مطلبى كه جلال الدين در ابيات مورد نقد و تحليل آورده و توضيح و انتقادى كه ما متذكر شديم ، اين مسئله مطرح مى شود كه فعاليت مثبت خود خواهان چه ارزشى دارد ؟ .
پاسخ اين سؤال مربوط به اين مسئله است كه مقصود از ارزش چيست ؟ آيا مقصود از ارزش ضرورت جبرى است ، يعنى هر حقيقتى كه از عوامل و انگيزه هاى