تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٥ - ٤ - مفهومى كه به عنوان خدا مورد توجه ما است چه مفهومى است ؟

كه قابل تصور است بيك موجود ديگر نيازمند باشد ، بهمان مقدار آن موجود ناقص و از استقلال بىبهره مى باشد .
چنين موجودى نمى تواند در ايجاد اثر و خاصيتهاى وجودى به طور نامحدود مؤثر بوده باشد ، در نتيجه تصور كوچكترين احتياج در بارهء خدا با مفهوم اصلى او سازش نخواهد داشت .
با نظر به همين تعريف ، مى توان عده‌اى از متفكرين را كه ترديد كننده در بارهء خدا معرفى شده‌اند ، از صاحب نظرى در اين مسئله بر كنار دانست ، زيرا ، خدايى كه آنان مورد ترديد قرار داده‌اند ، داراى مشخصاتى است كه با خداى حقيقى سازگار نيست ، چه رسد به اين كه مورد ترديد هم قرار بگيرد . از همين جا است كه من آقاى راسل را كه در بارهء خدا اظهار ترديد مى كند و به كلى منكرش نمى شود ، محتاطتر از ديگران تلقى مى كنم كه احتمال مى دهد خداى با آن مشخصات كه در ذهنش منعكس كرده است ، وجود داشته باشد .
پس از اين ملاحظات دريافتى و منطقى بايد گفت : او كاملترين موجودات است و به هيچ موجودى حتى به ذات خود احتياجى ندارد . اگر كسى بگويد : من مى توانم يك موجود برتر را مورد توجه قرار بدهم ، با اين حال وقتى در آن موجود كه مورد توجه من قرار گرفته است دقت مى كنم مى بينم : باز مفاهيم كميت و كيفيت و احتياج به علت در بارهء آن موجود براى من مطرح مى شود .
مى گوييم شما اگر در بارهء آن موجود دريافت شده با مفاهيم مزبوره رو برو شديد ، بدانيد كه برترين موجود را دريافت نكرده‌ايد ، در اين هنگام همان موجود دريافت شده را از ذهن خود كنار بگذاريد و بالاتر برويد ، خواهيد ديد : باز ذهن شما از خلا مطلق گريزان شده در صدد دريافت برترين موجود بر مى آيد ، اين جستجو و گرايش تا دريافت برترين موجود ادامه خواهد يافت .
در صعود ذهنى از مرتبه‌اى به مرتبهء بالاتر احتياج به آوردن فشار به ذهن نداريد ، فقط همين اندازه بكوشيد كه خودتان را متوقف نسازيد تا آن توجه عالى