تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٧٦ - شرح آيات

سوم: بردبارى براى ايستادگى در برابر ناشكيبى و شتاب ورزى و ناسنجيده كارى در وجود خويشتن و در ميان دوستانمان،/ ٣٨١ و ما در حالى كه براى سازمان دهى خود و كارهاى خود به قصد آماده شدن براى نبرد با دشمن مى‌كوشيم چه قدر بدين شكيبايى نياز داريم! «وَ لَمَنْ صَبَرَ وَ غَفَرَ إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ- و آن كه صبر كند و از خطا درگذرد، اين از كارهاى سنجيده است.» «عزم در امور» آن است كه انسان كارها را آسان و سرسرى و بدون برنامه‌ريزى دقيق و تسلّط بر آنها نگيرد بلكه با قاطعيّت و اراده نيرومند براى تحقق بخشيدن به هدفهاى تعيين شده دور از روحيه سهل انگارى با آنها مواجه شود، و اين جز با شكيبايى و بردبارى صورت نمى‌پذيرد.

پيداست كه در اين آيات و طبيعة در آخرين آيه آنها هدفى كه در نظر گرفته شده همانا پرورش نفوس مؤمنان بر مقاومت در برابر آسايش طلبى و شتابزدگى و سركشيهاى ناگهانى خشم و غضب است كه در لحظه‌هاى ناتوانى به آنان دست مى‌دهد و بردبارى و انعطاف و رفق و تلطّف آنان را مى‌ربايد، و چه بسا كه پرده از واقعيّت آنان بر مى‌گيرد و طرحهاى مكتبى آنان را تباه مى‌كند.

در حالى كه نياز مؤمنان به شكيبايى در انتظار لحظه مناسب نيازى است دو چندان، و براى اين است كه امامان هدايت به مجاهدان عليه طاغوت سفارش كرده‌اند كه خشم خود را فرو خورند و اين امر را از احتياطى شمرده‌اند كه در رستگارى و كاميابى در امور مهم دشوار سهمى بسزا دارد.

امام صادق (ع) گويد

«فرو خوردن خشم نسبت به دشمن (به هنگام قدرت و) در دولتهاى آنها به قصد تقيّه (و حفظ خويشتن براى فعاليّت پنهانى) احتياطى است براى آن كس كه بدان متوسّل مى‌شود، و عناد ورزيدن با دشمنان در دولتهاى آنها و منازعه با آنان بدون تقيّه ترك فرمان خداست. پس با مردم خوشرفتارى كنيد كه اين اندوخته‌اى كلان براى شما در نزد آنهاست (و قدر شما را نزد آنها مى‌افزايد) و به دشمنى با