تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٥٣ - شرح آيات

كنند. و اين فرعون است كه مى‌كوشد تصميم هراس آفرين خود را توجيه كند و مخالفان با اين رأى را براى پذيرفتن آن آماده سازد.

«إِنِّي أَخافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ‌- من مى‌ترسم دينتان را ديگرگون كند.»/ ٥٦ يعنى افكار و فرهنگتان را، و همه افكارى كه مردم بدان ملتزم و پايبندند، همان دين ايشان است، و تبديل فرهنگ مردم از فرهنگ عقب ماندگى و طاغوت پذيرى به فرهنگ انقلابى برخاسته از تمدّن از پر خطرترين چيزها عليه طاغوتهاست، پس آنها از روى دادن آن هراسان‌اند، چنان كه فرعون خود آشكارا آن را گفت.

و مگر نه آن كه نظام طاغوتى برانگيخته از فرهنگ اجتماع و بقاى آن متّكى به سكوت جامعه است؟ پس هر تغيير مثبت در اين فرهنگ به معنى تغيير نظام حاكم نيز هست.

وقتى فرعون ميزان خطر جنبش مكتبى را احساس كرد، علاوه بر فشار آوردن بر جريان اجتماعى آن جنبش و پشتيبانان آن براى جدا كردن آنها از آن جنبش و تصميم به قتل رهبر آن، كوشيد مردم را با تلقين اين نكته كه اين جنبش با دين و هر آنچه آنان و پدرانشان پايبند بدان بوده‌اند مى‌جنگد، بر ضد آن برانگيزد.

اين در موردى است كه فرعون خاموش بماند، امّا اگر به معارضه با موسى بپردازد فتنه و آشوب در ميان مردم پديد خواهد آمد و موجب كشتار مردم و ويرانى اقتصاد آنان خواهد شد. اين تصويرى است كه فرعون براى قوم خود ترسيم كرد و گفت

«أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسادَ- يا در اين سرزمين فسادى برانگيزد.» و اين دو تهمت در عرف سياستمداران امروز خطرناكترين چيزى است كه به ويژه در كشورهاى ديكتاتورى ممكن است آن را متوجه مخالفان حكومت كرد و به آنان بست. و قرآن با اين عبارات موضعگيرى گردنكشان را نسبت به جنبشهاى تغيير دهنده در هر مكان و زمان مختصر مى‌كند.

[٢٧] امّا موسى (ع) در آن هنگام كه با اين غرور و تكبّر فرعونى به مبارزه مى‌پردازد، به شخص خود و يا به منطق قوّت و زور تكيه نمى‌كند بلكه مانند ديگر