تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤١٤ - زمينه كلى سوره

زبان عربى كه آشكارا حقايق را بيان مى‌كند) بلوغ خرد است، و اين والاترين و دقيقترين تعبير از مطالبى است كه در امّ الكتاب‌ [١] آمده است (١/ ٤).

سپس آيات اين سوره به آگاه ساختن انسان به گردنه‌هاى دشوار نفسانى مى‌پردازد كه بايد از آنها عبور كرد (يا قفلهايى كه بايد آنها را گشود، و بيماريهايى كه درمانشان واجب است و پليديهايى كه واجب است دلها را از آنها زدود تا آماده و پذيراى ايمان شوند) و آن پليديها عبارتند از

نخست: فريفتگى و غرور به دارايى. آيا قرآن بدان سبب كه كسانى گزافكارند از آنها روى مى‌تابد و اعراض مى‌كند؟ آيا پيش از آن كه غرور آنها را بشكند آنان را از عذاب بى‌پايان بيم نمى‌دهد و نمى‌گويد كه كسانى را كه از ايشان نيرومندتر بوده‌اند هلاك كرده و به صورت داستانى عبرت آميز براى آنان كه از سرنوشت آنها عبرت بگيرند درآورده است؟ (٥/ ٨).

/ ٤٢٠ دوم: قايل شدن به جدايى ميان پروردگار آسمان و پروردگار زمين، و اعتقاد به اين كه خداى حق كارى به دنياى آنان ندارد، و چون از آنها بپرسند چه كسى آسمانها و زمين را آفريده چاره‌اى جز اعتراف به آفريدگار توانمند دانا ندارند. و همچنين است زمين، كه اوست كه آن را گهواره‌اى ساخته، و در آن راههايى را گشوده تا مردم از آن راهها به مقصدهاى خود برسند و آن گاه به پروردگار خود پى برند كه صنع و آفرينش آنها را چنين درست و استوار ساخته. و حتى چاره‌انديشى و تدبير روزى آنان به اذن و فرمان خداست. مگر نه آن كه زندگى آنها بر آب متّكى است، پس كيست كه آب را به اندازه نيازشان از آسمان فرو مى‌فرستد؟ آيا نمى‌بينند كه خدا به وسيله آب چگونه زمين را زنده مى‌كند، پس چرا از اين نكته بدين حقيقت راه نمى‌برند كه همين گونه نيز آنان را پس از مرگشان زنده مى‌كند؟! از نشانه‌هاى تدبير او آفريدن جفتها و فراهم ساختن وسايل حمل و نقل به‌