تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٧٢ - شرح آيات

[٤٠] از آنجا كه در نفس انسان پاره‌اى جوانب منفى وجود دارد، در همان حال كه آدمى در برابر ستمگر مقاومت مى‌كند خود از او ستمگرتر مى‌شود، يا زير بيدق پايدارى به انتشار فساد و ستم مى‌پردازد، از اين رو قرآن به ضرورت تقوى در مقاومت و اين كه مؤمنان در جهاد خود با ستم و ستمگران از حدود خدا تجاوز نكنند تأكيد مى‌كند و حتّى آنان را تا آنجا كه بتوانند و راهى بيابند به عفو و اصلاح فرا مى‌خواند.

«وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها- جزاى هر بدى بديى است همانند آن.» پس مقابله مشروع است ولى محدود است به اين كه همانند باشد، چه پروردگار ما گويد: «فَمَنِ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ‌- پس هر كس بر شما تعدّى كند، به همان اندازه تعدّيش بر او تعدّى كنيد». [٩٧] و اين تأكيد بر همانندى از جانب خدا بسيار مهمّ است، زيرا عكس العملها نفس بشرى را مى‌لرزاند و از حد عقلانى خارج مى‌كند، از اين رو در برابر يك ضربه براى تسكين دل و انتقامگيرى و برترى خواهى و بزرگ خويشتنى ده ضربه همانند آن مى‌زند، و اين معادله در كتاب خدا به كلّى رد شده است.

/ ٣٧٨ از اين رو و براى احتياط و مخالفت نكردن با قانون همانندى در قصاص سزاوار است كه انسان و گرچه اندكى هم باشد از حقّ خود كمتر بخواهد، و مثلى كه مى‌گويد «يك من را به دو من پاسخ مى‌دهيم». در اسلام در مورد قاعده قصاص مقبول نيست، بلكه در برابر يك من فقط بايد يك من داد، چنان كه قرآن حكمت آموز هنگام گفتگوى خود درباره بنى اسراييل گويد: «وَ كَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ‌- و در تورات بر آنان مقرر داشتيم كه نفس در برابر نفس و چشم در برابر چشم و بينى در برابر بينى و گوش در برابر گوش و دندان در