تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٣ - زمينه كلى سوره

تمام آن كتابها (ى آسمانى) و با دادگرى در حكم در ميان ايشان بر راستاى حق استوار باشد (و مردم را به ناخواست و اكراه وادار (به كارى) نسازد بلكه آنان را به چيزى ملزم كند كه خود خويشتن را بدان ملزم كرده‌اند) (١٣/ ١٥).

د: امّا كسانى كه در آيات خدا مجادله مى‌كنند (و احكام او را رد مى‌كنند)، پس از آن كه مؤمنان به دعوت او پاسخ مثبت دادند (و مجتمع مسلمان را بر پا كردند)، بيگمان حجّتشان شكست مى‌خورد و خشم خدا بر آنها مى‌بارد و عذابى سخت دارند (و هنگامى كه احكام خدا را رد مى‌كنند مشمول مجازاتها مى‌شوند).

مگر نه اين كه آنها كتابى را كه خدا فرو فرستاده است و ميزانى را كه او وسيله‌اى براى عدالت قرار داده (و همان امام يا احكام قضاوت يا ارزشهاى خرد، يا تمام آنهاست) رد كرده‌اند؟

پس از آن كه خدا آنها را از آن ساعتى كه مؤمنان از آن نگرانند، بر حذر مى‌دارد، و مى‌گويد: شك كنندگان درباره قيامت در گمراهى آشكارى هستند، يادآور مى‌شود كه براستى خداست كه روزى رسان است (و بيگمان مخالفت با حق روزى را جلب نمى‌كند) و هر كس در دنيا ترك حرام گويد (و براى لقمه حرام نبردى برنيانگيزد) خداوند هم چنان كه در دنيا بدو روزى داده در آخرت نيز روزى و نصيب مى‌دهد، در حالى كه ديگرى را نصيبى در آخرت نيست (و شايد در دنيا نيز نصيب خود را از دست بدهد).

بدين گونه سياق آيات ريشه‌هاى اصلى اختلاف اجتماعى را بررسى و چاره مى‌كند (١٦/ ٢٠).

/ ٢٧١ ه: (از آنجا كه برخى از مردم خواستها و هواهاى خود را به صورت قانون در مى‌آورند و همين سبب اختلاف بزرگ مى‌شود)، خداوند آنان را كه شريكانى براى خدا گرفته‌اند و مى‌پندارند كه چيزهايى را كه خدا اجازه نداده است در دين به صورت قانون در مى‌آورند (و قانونهاى مجعول مى‌نهند) بيم مى‌دهد كه اگر آن سخن قاطع (و آزمونى كه خدا از پيش گفته و مهلت داده است) نمى‌بود بيگمان كار ميان آنها پايان يافته بود، و اين كه در نتيجه آنان را در روز قيامت عذابى است دردناك،