بر ذكر شرور و رذايل و هجو كسى- و نوعى مشتمل بر امور حرب- و جدال و تهييج و غضب و ضجرت- و نوعى ديگر مشتمل بر امور معاد و تهويل نفوس شريره- و نوعى ديگر مقتضى طرب و فرح- و نوعى ديگر مشتمل بر سياسات و نواميس و اخبار ملوك- و همچنين انواع ديگر- و هر نوعى را اجزائى خاص مرتب مؤدى بمقصود- و چون اوزان و تخيلات مناسب هر نوعى- مقارن آن استعمال مى‌كرده‌اند آن را تاثير بيشتر بوده است- و بر جمله- چون در اين روزگار آن سياقت مهجور است- از شرح آن انواع فائده زيادت صورت نبندد.

فصل دوم در تحقيق تخييل و محاكات و بيان وجوه استعمال آن‌

محاكات ايراد مثل چيزى بود بشرط آنك هو هو نباشد- مانند حيوان مصور طبيعى را- و خيال بحقيقت محاكات نفس است اعيان محسوسات را- و ليكن محاكاتى طبيعى- و سبب محاكات يا طبع بود- چنانك در بعضى حيوانات كه- محاكات آوازى كنند مانند طوطى- يا محاكات شمايلى كنند مانند كپى- و سبب يا عادت بود- چنانك در بهرى مردمان- كه بادمان بر محاكات قادر شوند موجود باشد- يا صناعت بود مانند تصوير و شعر و غير آن- و تعليم هم نوعى از محاكات بود- چه تصوير امرى موجود است در نفس- و همچنين تعلم- و محاكات لذيذ بود از جهت توهم اقتدار بر ايجاد چيزى- و از جهت تخييل امرى غريب- و باين سبب محاكات صور قبيح و مستكره هم لذيذ بود- و محاكات بقول بود يا بفعل- و شعر محاكات بسه چيز كند- ا بلحن و نغمه چه هر نغمتى محاكات حالى كند- مانند نغمت درشت كه محاكات غضب كند- و نغمت حزين كه محاكات حزن كند- و