اساس الاقتباس - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٢٧٨
كلى بود مقدمش جزوى بود- و صغرى جزوى را نتايج و مقدم آن يا بهم كلى بود يا بهم جزوى
شكل سيوم
ضروب منتج از صنف اول بيست و چهار بود- كه از ضرب شش در چهار حاصل آيد- مثال ضرب اول كل ب ج و كلما كان كل ب ا فه ز- فقد يكون اذا كان بعض ج ا فه ز- و از صنف دوم هشت و باعتبارى دوازده چنانك گفته آمد- و تاليف صغرى و مقدم نتيجه در اين شكل- بر هيات شكل اول بود- و باين سبب مناسب طبع باشد- مثال ضرب اول كل ب ج و كلما كان كل ب ا فه ز- و كلما كان كل ج ا فه ز- و چون صدق كلى مستلزم صدق جزوى بود- اگر كبرى چنين بود كه كلما كان بعض ب ا فه ز- همين نتيجه بعينه بدهد- و اين را ضربى مفرد گرفتهاند- ضرب سيم كل ب ج و ليس البته اذا كان كل ب ا فه ز- فليس البته اذا كان كل ج ا فه ز- چهارم همچنان و مقدم كبرى موجبه جزوى- پنجم كل ب ج و كلما كان لا شىء من ب ا فه ز- و كلما كان لا شىء من ج ا فه ز- ششم همان و مقدم كبرى سالبه جزوى- هفتم مانند پنجم اما كبرى و نتيجه سالبه كلى- هشتم همچنان اما مقدم كبرى سالبه جزوى- و اين هشت ضرب را صغرى كلى بود- نهم بعض ب ج و كلما كان بعض ب ا فه ز- فكلما كان كل ج ا فه ز- دهم همچنان اما كبرى و نتيجه سالبه كلى- يازدهم و دوازدهم مانند نهم و دهم- اما مقدم كبرى سالبه جزوى و مقدم نتيجه سالبه كلى- و دوازده ضرب ديگر كه كبرى جزوى باشد منتج نبود- و خواجه ابو على سينا آن را هم از منتجات شمرده است- مثال يك ضرب كل ب ج و قد يكون اذا كان كل ب ا فه ز- گفته است نتيجه اين است- كه فقد يكون اذا كان كل ج ا فه ز- و بحجت اين گفته است- كه در آن حال كل ج ا باشد- لازم آيد كه كل ب ا باشد و اين صادق است- اما در كبرى نگفتهاند- هر گاه كه كل ب ا باشد ه ز